Ат басына күн туса,
Ауыздығымен су ішер.
Ер басына күн туса,
Етігімен су кешер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ауыр күн, қиын жағдай келгенде адам да, ат та өз қалыпты тіршілігінен бөлек әрекет етуге мәжбүр болатынын білдіреді. Тура мағынада: атқа шөл қатты түссе, ол ауыздығын шешіп жатпай, қалай болса солай су ішеді; ерге, яғни адамға қиындық туса, ол да намысы мен жайын ысырып қойып, тірі қалу не мақсатқа жету үшін кез келген қиындыққа төтеп береді. Астарлы мағынасы — қиын сәт адамды шынықтырады, шектен тыс төзім мен қайратты қажет етеді.
Образдар мен теңеулер
«Ат басына күн туса» — тіршілік иесінің тығырыққа тірелген шағын бейнелейді. «Ауыздығымен су ішу» — әдеттегі тәртіп бұзылып, амалсыздық басым болған күйді көрсетеді. «Ер басына күн туса» — адам өміріндегі ауыр сынақты меңзейді. «Етігімен су кешу» — қолайсыздыққа мойымай, батыл қадам жасау, кейде жайлылықты ысырып тастау дегенді білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды қиын жұмыс, оқу, тұрмыс қысылған кезде қолдануға болады. Мысалы, студент емтиханға аз уақыт қалғанда түн ұйқысын бөліп, бар күшін салады — дәл осындай сәтте осы мақал еске түседі. Ол адамды сабырға, табандылыққа және қиындыққа дайын болуға үндейді.
Aýyzdyǵymen sý isher.
Er basyna kún týsa,
Etigimen sý kesher.