Ат үріккен жерінен,
Жігіт қорыққан жерінен шеттейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ат қорыққан, үріккен жеріне қайта жақындамай, одан аулақ жүреді. Астарлы мағынасы: адам да, әсіресе жігіт, өзіне қауіп төндірген, намысына тиген, жүрегіне қорқыныш салған ортадан кейін шеттеп кетеді. Яғни бір рет жаман әсер алған жан сол жерден бойын аулақ ұстайды. Мақал адамның ішкі сезімін, сақтығын және тәжірибеден туған мінезін көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ат — тез сезінетін, үркек мінездің бейнесі. Ал жігіт — ел ішінде жүретін, намысты, бірақ сезімі бар адамды білдіреді. «Үрку» мен «қорқу» сөздері тек сыртқы әрекет емес, жан дүниедегі күйді де аңғартады. Аттың шеттеуі арқылы адамның да бір нәрседен безініп, алыстауы бейнеленеді. Бұл жерде жылқы мінезі адам табиғатымен салыстырылып отыр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адамға қысым жасалған, сенімі ақталмаған ортадан кетуді білдіруі мүмкін. Мысалы, бір жас маман жұмыс орнында үнемі әділетсіздік көрсе, ол жерден кетіп, басқа орта іздейді. Бұл — қорқақтық емес, өз қадірін сақтау, жан тыныштығын ойлау. Мақал адамның тәжірибеден сабақ алып, өзін қорғай білуін үйретеді.
Jigit qoryqqan jerinen shetteıdi.