Айға шапқан арыстанның
ашуына болайын,
Жауға шапқан батырдың
тасуына болайын,
Үйде қалған қорқақтың,
сасуына болайын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ерлік пен қайсарлықты мадақтайды. Тура мағынасында айға шапқан арыстан да, жауға шапқан батыр да асау, қайратты, ал үйде қалған қорқақ сасып, абдырап қалады деген ой бар. Астарлы мағынасы — батыл адам қауіптен тайсалмайды, қиын сәтте ашуға мінсе де, әрекетке көшіп, намысын қорғайды. Ал қорқақ адам қауіптің өзінде үрейге беріліп, дәрменсіз болады. Халық мұнда қайрат, жігер, намыс пен сенімді жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Арыстан — күш пен айбынның, тектіліктің белгісі. Айға шапқан дегені — қол жетпеске ұмтылған өр рухты көрсететін әсірелеу. Жауға шапқан батыр — ел үшін жанын салатын ердің бейнесі. Үйде қалған қорқақ — қауіптен қашып, өзіне сенбейтін жан. Тасу, сасу сияқты қимылдар адамның ішкі күйін ашып тұр: бірі жігерленеді, бірі абдырайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де қиындықтан қашпай, жауапкершілік алуға үндейді. Мысалы, студент емтиханнан қорқып отырса, батылдық танытып, дайындықты күшейтіп, өзіне сенуі керек. Ал сасқалақтап, істі кейінге қалдыра беру — нәтижеге жеткізбейді.
ashýyna bolaıyn,
Jaýǵa shapqan batyrdyń
tasýyna bolaıyn,
Úıde qalǵan qorqaqtyń,
sasýyna bolaıyn.