Алыс жол атты сынайды,
Ауыр жол ерді сынайды.
«Алыс жол атты сынайды, Ауыр жол ерді сынайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ұзақ жол аттың төзімін сынайды, ауыр жол ердің мінезін сынайды. Жақын жерге кез келген ат жетеді, ал аттың шын қасиеті алыс сапарда, шаршап-шалдыққанда білінеді. Адам да солай: жайлы күнде бәрі мықты, ал қиындық, жоқшылық, қауіп кезінде кімнің шыдамды, кімнің жігерлі екені анықталады. Мақал сынақтан қорықпауға және адамға қиын кездегі ісіне қарап баға беруге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Ат — көшпелінің серігі, оның сапасы ұзақ жорықта, алыс сапарда сыналған: шабысы жүйрік ат алыс жолға шыдамауы мүмкін, ал төзімді ат күндер бойы жүре береді. «Ауыр жол» — тек ұзақтық емес, тау асу, өзен кешу, боран, аштық. Мақалда ат пен ер, алыс пен ауыр сатылай орналасқан: аттан ерге, қашықтықтан қиындыққа. Екі жолдың бірдей құрылымы мен «сынайды» етістігінің қайталануы ойды бекітеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды қиын жағдайға тап болған адамға жігер беру үшін немесе біреудің шын мінезі қиын кезде көрінгенін айтқанда қолданады. Жаттықтырушы, ата-ана, тәлімгер жиі айтады. Ауыр қайғыға ұшыраған адамға мұны сынақ деп айту кейде орынсыз, онда жұбату керек. Мысалы, ауыр жорықтан оралған альпинистерге жетекші: «Алыс жол атты сынайды, ауыр жол ерді сынайды, бәрің сынақтан өттіңдер», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Қысқы боранда малын қорғап, үш күн далада қалған жас шопанды ауыл ақсақалы мақтап, осы мақалды айтады.
— Көп досының ішінен ауырып жатқанда ауруханаға тек біреуі ғана келіп тұрады. Анасы ұлына мақалды айтып, шын досын бағалауды үйретеді.
Aýyr jol erdi synaıdy.