Ерлік, батырлық туралы 287
Батылдық туралы мақал-мәтелдер ерлік, қайсарлық пен намысты дәріптеп, қиындықта тайсалмауға үндейді.
Күнде бір мақал
«Ерлік, батырлық туралы» сияқты мақалдар күнде таңертең Telegram-да
287
Мақал-мәтел
98.7K
Қаралым
343
Орташа
Сұрыптау:
Именіп жүріп көрген игіліктен
Қарсыласып көрген бейнет артық.
Қарсыласып көрген бейнет артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір істі именіп, именшектеп, батыл қадам жасамай жүріп көрген пайдадан…
Батырлық айқаста танылар.
Негізгі мағынасы «Батырлық айқаста танылар» деген мақал ер жігіттің, нағыз батырдың шын қадір-қасиеті сөзбен емес, іс…
Ер аруағы қарулы.
Негізгі мағынасы «Ер аруағы қарулы» деген мақал ер адамның ішкі рухы, намысы, жігері берік болса, оның күші де, беделі…
Қорқақ қол бастамас.
Негізгі мағынасы «Қорқақ қол бастамас» деген мақалдың тура мағынасы — қорқып, тайсақтап тұрған адам әскерді де, істі де…
Жаңбыр жауса - жер тоқ,
Егін ексе - ел тоқ,
Бұлақ ақса - көл тоқ,
Еқбек етсе - ер тоқ.
Егін ексе - ел тоқ,
Бұлақ ақса - көл тоқ,
Еқбек етсе - ер тоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаңбыр жауса жер нәрленеді, егін ексе елдің асы көбейеді, бұлақ ақса көл…
Аюдан қорыққан орманға бармас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аюдан қорыққан адам орманға кірмейді, өйткені орманда қауіп бар деп…
Ұрыстың мерейі - ерлік,
Ырыстың мерейі - бірлік.
Ырыстың мерейі - бірлік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ерлік пен бірліктің ел өміріндегі ең биік құндылық екенін айтады. Тура мағынасында…
Отанын сатқан - ант атқан.
Негізгі мағынасы «Отанын сатқан - ант атқан» деген мақал елге опасыздық жасаудың ең ауыр қылмыс екенін білдіреді. Тура…
Батыр - айғақ, палуан - куә.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: батыр да, палуан да өз күшін сөзбен емес, ісімен дәлелдейді. Астарлы…
Ердің құны - екі елу
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның, азаматтың қадір-қасиеті өте жоғары екенін білдіреді. Тура мағынада «екі елу»…
Бекіре балық тұмсығы тасқа тимей қайтпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша бекіре сияқты ірі, күшті балық су ішінде жүріп, тұмсығы тасқа…
Ерлікте қорлық жоқ.
Негізгі мағынасы «Ерлікте қорлық жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — ерлік жасаған адамға қорлану, төмендеу жараспайды…
Бірлік пен ерлік егіз.
Негізгі мағынасы Бірлік пен ерлік бір-бірінен ажырамайтын екі қасиет. Халықтың басы қосылса, ортақ мақсатқа жету оңай…
Атан өлсе сойылар,
Арыс өлсе қойылар,
Қансонар қайдан табылар?
Арыс өлсе қойылар,
Қансонар қайдан табылар?
Негізгі мағынасы Бұл мақал ердің, елге тірек болған азаматтың орны бөлек екенін білдіреді. Түйе өлсе — оның еті…
Ақылдан асар амал жоқ,
Батырлар алмас қамал жоқ.
Батырлар алмас қамал жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың кез келген істі шешудегі ең биік құрал екенін айтады. Тура мағынада, адам қолмен…
Жігіт жанған от болсын,
От болмаса, жоқ болсын.
От болмаса, жоқ болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігіттің өмірде жалындап тұратын, белсенді, қайратты, елге пайдасы тиетін адам болуын…
Бай мақтанса - бір жұттық,
Батыр мақтанса - бір оқтық.
Батыр мақтанса - бір оқтық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шамадан тыс мақтануы қауіпке ұрындыратынын ескертеді. Бай байлығына масаттанса, бір…
Ат басына күн туды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың басына ауыр күн туды, яғни жылқыға қиын жағдай келді деген сөз…
Азамат сыны - ерлік,
Ерлік сыны - елдік.
Ерлік сыны - елдік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал азаматтың шын бағасы ерлік іспен танылатынын айтады. Яғни, адамды сөзінен емес, қиын сәттегі…
Жауыннан қашқан жарға паналар,
Жауынан қашқан қайда паналар?
Жауынан қашқан қайда паналар?
Негізгі мағынасы Бұл мақал қауіптің түрін салыстырып, адамның ең қатерлі жаудан қашса, тығыла қоятын сенімді жер…
Күш батылдыққа ереді.
Негізгі мағынасы Күші бар адам көбіне батыл қадамға барады деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада физикалық қуат пен…
Ормансыз жер жалаңаш,
Армансыз ер жалаңаш.
Армансыз ер жалаңаш.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: орманы жоқ жер көріксіз, жалаңаш көрінеді. Астарлы мағынасы: арманы жоқ…
Қорлық өмірден ерлік өлім артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қор болып, намысы тапталып, қадірсіз тірлік кешкеннен гөрі, ерлікпен өлу…
Үйдің басын қатын қосар,
Елдің басын батыр қосар.
Елдің басын батыр қосар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үй ішіндегі тірліктің тізгінін әйел ұстайтынын, ал елдің, жұрттың тағдырын ерлік пен намыс…
Аударыспақ ойнаса,
Аздың арты қылпылдар.
Бөрік алыспақ ойнаса,
Таздың арты қылпылдар.
Аздың арты қылпылдар.
Бөрік алыспақ ойнаса,
Таздың арты қылпылдар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтел ойынның өзі ғана емес, оның салдары да болатынын ескертеді. Аударыспақ пен бөрік…
Шын орақшы орақ таңдамайды,
Шын батыр құрал таңдамайды.
Шын батыр құрал таңдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шын мәнінде шебер адам өз ісіне сай құралды талғамай, қолындағысымен-ақ…
Ездің тілі - батыр,
Ердің қолы - батыр.
Ердің қолы - батыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз бен істің айырмасын салыстырады. Ез адам батырлықты сөз жүзінде айтып, өзін ер…
Батырға таяқ та жарақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адамға қолындағы қарапайым таяқтың өзі жарақ, яғни қару орнына…
Заманың түлкі болса, бүркіт боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды заманның ығына жығылмай, қиындыққа сай айла мен батылдықты қатар ұстай білуге…
Еліңді сүйсең ерлік істейсің.
Негізгі мағынасы Еліңді шын жақсы көрсең, оның игілігі үшін аянбай еңбек етіп, қажет болса қиындыққа да қарсы тұрасың…
Жүйрік - алысқа, жігіт - намысқа.
Негізгі мағынасы «Жүйрік - алысқа, жігіт - намысқа» деген мақал екі түрлі қасиетті салыстырып айтады. Тура мағынасында…
Ақ білектің күші,
Ақ найзаның ұшы.
Ақ найзаның ұшы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елді, жерді, намысты қорғауда сөздің емес, әрекеттің, қайраттың қажет екенін білдіреді. «Ақ…
Сегіз тұтам сар садақ,
Секірген аңды сұлатар.
Сегіз қырлы өткір сөз,
Ақырған ерді құлатар.
Секірген аңды сұлатар.
Сегіз қырлы өткір сөз,
Ақырған ерді құлатар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де, істің де қуаты мықты болатынын меңзейді. Тура мағынасында «сегіз тұтам сар садақ»…
Жора-жолдас не керек,
Жауға бірге шаппаса?
Арғымақ мініп не керек,
Жабыдан озып, артпаса?
Жауға бірге шаппаса?
Арғымақ мініп не керек,
Жабыдан озып, артпаса?
Негізгі мағынасы Бұл мақал нағыз жолдастың, серіктің қадірі қиын сәтте білінетінін айтады. Тек қасында жүргені емес…
Жүйріксіз шабан болмас.
Негізгі мағынасы Жүйріксіз шабан болмас деген мақалдың тура мағынасы — бәйгеге түсетін жүйрік ат болмаса, оның қасында…
Ер басына жау келсе,
Ерлігі кетер басынан.
Би басына дау келсе,
Билігі кетер басынан.
Ерлігі кетер басынан.
Би басына дау келсе,
Билігі кетер басынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның да, ел басқаратын бидің де шынайы сыналатын кезі қиындық үстінде болатынын…
Ел көшті, жау жетті деп,
қашуыңа болайын.
қашуыңа болайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ел көшсе де, жау жетсе де, сенің қашып құтылуыңның өзі пайда әкелмейді…
Ер жігітке серуен де серуен,
Сергелдең де серуен.
Сергелдең де серуен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер жігіттің жолы жеңіл де, ауыр да болса, екі жағдайда да сабырын жоғалтпай, көргенін…
Судың жолын құм бөгер,
Ердің жолын сұм бөгер.
Ердің жолын сұм бөгер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: судың ағысын құм тоқтата алады, ал ер адамның жолын сұм, яғни арам ниетті…
Жау жоқта жарақ көп,
Жау келгенде таяқ табылмас.
Жау келгенде таяқ табылмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жау жоқ кезде қару-жарақ көп болып көрінеді, ал қауіп төнген сәтте қолда…
Ең көп оқылған
Ит - тойған жеріне,
Ер жігіт - туған жеріне.
Ер жігіт - туған жеріне.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның табиғаты мен ер жігіттің елге, жерге деген сүйіспеншілігін салыстырады. Ит тойған…
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып…
Аттан аттың несі артық?
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Жүрісі мен күші артық;
Ерден ердің несі артық?
Ерлігі мен ісі артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқыны да, ер азаматты да салыстыра отырып, олардың ең басты қадірі неде екенін көрсетеді…
Ер кезегі үшке дейін.
Негізгі мағынасы «Ер кезегі үшке дейін» деген мақал ер жігіттің намысы сыналатын сәтте бірден берілмей, қарсыласуға…
Ерді намыс өлтіреді,
Қоянды қамыс өлтіреді.
Қоянды қамыс өлтіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезін, абырой мен намыстың орнын айтады. «Ерді намыс өлтіреді» дегені — ер жігіт…
«Батылдық туралы» мақал-мәтелдер қазақтың ерлікке, намысқа, тәуекелге деген көзқарасын жинақтайды. Бұл нақыл сөздер жауынгерлік рухты ғана емес, күнделікті өмірде әділдікті қорғау, жауапкершілік алу, қорқынышты жеңу сияқты қасиеттерді де дәріптейді.
Категориядағы мақалдар жас ұрпақты қайсар болуға, қиын сәтте тайсалмай шешім қабылдауға, ел мен отбасы алдындағы парызды ұмытпауға тәрбиелейді. Батыл адамның беделі, қорқақтықтың салдары, намыс пен ар-ожданның бағасы қысқа да нұсқа сөзбен терең жеткізіледі.
Категориядағы мақалдар жас ұрпақты қайсар болуға, қиын сәтте тайсалмай шешім қабылдауға, ел мен отбасы алдындағы парызды ұмытпауға тәрбиелейді. Батыл адамның беделі, қорқақтықтың салдары, намыс пен ар-ожданның бағасы қысқа да нұсқа сөзбен терең жеткізіледі.