Арғымақтың тұяғы,
Тасты басса, кетілер,
Сазды басса, жетілер.

Негізгі мағынасы

Мақал ортаның, жағдайдың ең мықты деген нәрсеге де әсер ететінін айтады. Арғымақ — ең текті, жүйрік ат, бірақ оның тұяғы да тасты жерде кетіледі, яғни мүжіліп, сынады. Ал жұмсақ сазды жерде жүрсе, тұяғы жетіледі, өседі, берік болады. Астарлы мағынасы — қаншалықты дарынды, текті адам болса да, оны қатал, зиянды орта мүжіп, тоздырады, ал қолайлы, қамқор орта өсіріп, жетілдіреді. Мақал адамның қабілеті өз алдына, оған лайықты жағдай жасау да маңызды екенін еске салады.

Образдар мен теңеулер

«Арғымақ» — асыл тұқымды, сымбатты, жүйрік ат, тектілік пен дарынның бейнесі. «Тұяқ» — аттың ең берік, бірақ ең көп салмақ түсетін мүшесі. «Тас» — қатал, аяусыз орта, «саз» — жұмсақ, қолайлы топырақ. «Кетілу» — шеті сынып, ойылып қалу. Осы бейнелер арқылы халық күштінің де күтімсіз ортада бүлінетінін көрсеткен.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақал балалар мен жас мамандарға қатысты жиі ойға оралады. Мысалы, дарынды бала айғай мен кемсітуі көп ортада өссе, қабілеті жасып қалуы мүмкін, ал оны қолдап, бағыт берген ұстаздың қасында сол бала тез ашылады. Мақал дарынның өзін ғана емес, ол өсетін ортаны да күтуді үйретеді.