«Ер кезегі үшке дейін.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер адамға мүмкіндік, кезек үш ретке дейін беріледі: бірінші рет сәтсіз болса, екінші, тіпті үшінші рет сынап көруге хақы бар. Мақал екі жаққа айтылады. Біріншіден, ол бір сәтсіздікке бола берілмеуге шақырады: қайта талап ет. Екіншіден, шыдамның да шегі бар: біреу қайта-қайта қателессе не кінәласа, үшінші реттен кейін кешірім таусылады. Көп нәрсенің үшке дейін кешірілетіні, үшінші реттің шешуші саналатыны осы ойға негіз.
Образдар мен теңеулер
Кезек — бірінен соң бірі келетін рет, жарыста, айқаста әр жақтың өз жүрісі. Жырларда жекпе-жекке шыққан батырлар бір-біріне кезек беретіні айтылады, ойындар мен күрестерде де әрекет бірнеше рет сыналады. Үш саны қазақ мәдениетінде толықтықтың, шешуші шектің белгісі: «үш күн — қонақ», үш рет айтылған сөз. Мақалда «ер» сөзі сыналушы адамды білдіреді: ол тең құқылы, қайта сынауға лайық.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды алғашқы әрекеті сәтсіз болған адамды жігерлендіріп, қайта байқап көруге шақырғанда айтады. Ойында, жарыста, емтиханда жиі естіледі: «Тағы бір рет көр, ер кезегі үшке дейін». Сондай-ақ біреудің қайталанған кінәсіне шыдамның шегін ескерткенде қолданылады. Ауыр қателікті, қауіпті әрекетті «тағы бір рет көрейін» деп ақтау үшін айту орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Аулада асық ойнап жүрген бала екі рет қателесіп, ренжіп кетпек болғанда, достары: «Ер кезегі үшке дейін, тағы ат!» — деп қайтарады.
— Ауыл тойындағы белдесуде екі рет жығылған жігітке ақсақалдар үшінші рет шығуға рұқсат береді, ол бұл жолы жеңеді.
— Көршісінің сиырлары егісті үшінші рет таптағанда, шаруа енді шыдамай, ауыл әкіміне барып арызданады.