Арғымаққа оқ тисе,
Жабыдай боп туламас
Қас батырға оқ тисе,
Жамандай боп шуламас.

Күнде бір мақал

«Арғымаққа оқ тисе, Жабыдай боп туламас Қас батырға оқ тисе,…» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Текті жүйрік — арғымаққа оқ тисе, ол жабы аттай тулап, есі шықпайды; нағыз батырға оқ тисе, ол жаман адамдай шулап, айғай салмайды. Мақал тектілік пен ер мінездің азап үстінде сыналатынын айтады: асыл адам қиындықты сабырмен көтереді, ал мінезі таяз адам болмашы соққыға байбалам салады. Аққу туралы мақалмен үндес, бірақ мұнда салыстыру асыл мен жабайының қарсылығына құрылған.

Образдар мен теңеулер

Арғымақ — асыл тұқымды, сұңғақ, жүйрік ат, батырлардың мінісі. Жабы — қазақтың аласа, мығым жергілікті аты; төзімді, бірақ сымбаты мен жүйріктігі кем, көбіне жүк пен көлікке жегілген. Мақал арғымақ пен жабыны, қас батыр мен жаманды қарсы қояды. «Туламас — шуламас» ұйқасы да мағыналы: тулау — аттың тыпыршып, секіруі, шулау — адамның айғайлап, у-шу шығаруы. «Қас батыр» — нағыз, шын батыр.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал ауыр сәтте сабыр сақтаған адамды мақтағанда, кейде болмашыға байбалам салған адамды ұялту үшін айтылады. Мысалы, шаруашылығына зиян келгенде шу көтермей, жайын тыныш шешкен ағасы туралы інісі: «Арғымаққа оқ тисе, жабыдай боп туламас», — дейді. Мақалдағы «жабы», «жаман» — мінездің бейнесі, сондықтан оны қарапайым адамды кемсіту үшін айтуға болмайды.

Қолданылу жағдаяттары

— Бәйгеде аты құлап, аяғын сындырған шабандоз бала жыламай, көмек келгенше тістеніп жатты. Ауыл қариясы оны мақалмен мақтады.
— Ауылда өрт шыққанда бір көрші айғайлап жүгіре берді, ал екіншісі үнсіз су тасып, малды қорадан шығарды. Кейін жұрт мақалды еске алды.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Арғымаққа оқ тисе, Жабыдай боп туламас Қас батырға оқ тисе, Жамандай боп шуламас. — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Arǵymaqqa oq tıse,
Jabydaı bop týlamas
Qas batyrǵa oq tıse,
Jamandaı bop shýlamas.