Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
57.9K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Тақ пен бақ егіз.
**Негізгі мағынасы** «Тақ пен бақ егіз» деген мақал билік пен ырыс-құттың, қызмет пен сәттіліктің бір-бірінен ажырамайт...
Жер төбесіз, ел төресіз болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша жердің де төбесі, шегі, биігі болады деген ұғым жатыр. Астарлы м...
Алдыңғы арбаның доңғалағы қайда жүрсе,
Соңғы арбаның доңғалағы сонда жүріеді.
Соңғы арбаның доңғалағы сонда жүріеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алдыңғы арба қай бағытқа жүрсе, соңындағы арбаның доңғалағы да сол ізі...
Кім бай болғысы келмейді,
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бай да, би де болуды әркім қалауы мүмкін, бірақ оған тек тілек жеткілі...
Мың қосшыға бір басшы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мың адамға бір жетекші керек. Астарлы мағынасы: үлкен істі, көпшіліктің...
Оты жоқ жер жетім,
Басшысы жоқ ел жетім,
Елінен ауған ер жетім,
Тыңдаусыз сөз жетім,
Жоқтаусыз қыз жетім.
Басшысы жоқ ел жетім,
Елінен ауған ер жетім,
Тыңдаусыз сөз жетім,
Жоқтаусыз қыз жетім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға да, елге де, сөзге де сүйеніш керек екенін айтады. Оты жоқ жер құнарсыз болып, тір...
Төре - төр иесі.
**Негізгі мағынасы** «Төре - төр иесі» деген мақалдың тура мағынасы — төрде отыратын, ел алдында орны бар адам төрдің и...
Тілі жеткенше сөйлеген - шешен,
Қолы жеткенше нұсқаған - көсем.
Қолы жеткенше нұсқаған - көсем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам сөзінің де, ісінің де өз өлшемі болатынын білдіреді. Тілі жеткенше сөйлеген адам ойы...
Бас болмақ оңай, бастамақ қиын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істің басында тұру, жетекші болу оңай көрінгенімен, сол істі дұрыс...
Халық ұйғарса, хан түйесін сояды.
**Негізгі мағынасы** Халықтың ортақ шешімі мен қалауы өте күшті болады. Егер жұрт бір ауыздан бір нәрсені дұрыс деп тапс...
Өз елін танымаған,
Биге би болмас.
Биге би болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал туған елін, жерін, халқының жай-күйін, салтын, мұңын білмеген адам ел басқаруға да, ел сө...
Хан ақсұңқар болса,
Алтын тұғыры он болар.
Алтын тұғыры он болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер хан ақсұңқардай қыран, яғни асыл, сұңғыла, биік мінезді болса, оны...
Халық айныса, хан түзейді,
Май айныса, тұз түзейді.
Май айныса, тұз түзейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ішіндегі тәртіп бұзылса, оны түзейтін де, жөнге салатын да басшылар мен беделді адамда...
Көргені жақсы көш бастар.
**Негізгі мағынасы** «Көргені жақсы көш бастар» деген мақал тәжірибесі мол, тәрбиесі дұрыс, өмірден сабақ алған адам қи...
Әулекі би ат үстінен билік айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әулекі, яғни сабырсыз, орынсыз асып-тасқан адам ат үстінде тұрып-ақ бил...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.