Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
46.1K
Қаралым
201
Орташа
Сұрыптау:
Алдыңғы арбаның доңғалағы қайда жүрсе,
Соңғы арбаның доңғалағы сонда жүріеді.
Соңғы арбаның доңғалағы сонда жүріеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алдыңғы арба қай бағытқа жүрсе, соңындағы арбаның доңғалағы да сол ізі...
Оты жоқ жер жетім,
Басшысы жоқ ел жетім,
Елінен ауған ер жетім,
Тыңдаусыз сөз жетім,
Жоқтаусыз қыз жетім.
Басшысы жоқ ел жетім,
Елінен ауған ер жетім,
Тыңдаусыз сөз жетім,
Жоқтаусыз қыз жетім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға да, елге де, сөзге де сүйеніш керек екенін айтады. Оты жоқ жер құнарсыз болып, тір...
Көргені жақсы көш бастар.
**Негізгі мағынасы** «Көргені жақсы көш бастар» деген мақал тәжірибесі мол, тәрбиесі дұрыс, өмірден сабақ алған адам қи...
Балық басынан шіриді,
Су басынан бұзылады.
Су басынан бұзылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — балық алдымен бас жағынан бұзылса, су да бастауынан лайланса, бүкіл ағ...
Мың қосшыға бір басшы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мың адамға бір жетекші керек. Астарлы мағынасы: үлкен істі, көпшіліктің...
Бас болмақ оңай, бастамақ қиын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істің басында тұру, жетекші болу оңай көрінгенімен, сол істі дұрыс...
Әулекі би ат үстінен билік айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әулекі, яғни сабырсыз, орынсыз асып-тасқан адам ат үстінде тұрып-ақ бил...
Кім бай болғысы келмейді,
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
Құдайы қаламайды.
Кім би болғысы келмейді,
Халқы қаламайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бай да, би де болуды әркім қалауы мүмкін, бірақ оған тек тілек жеткілі...
Тілі жеткенше сөйлеген - шешен,
Қолы жеткенше нұсқаған - көсем.
Қолы жеткенше нұсқаған - көсем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам сөзінің де, ісінің де өз өлшемі болатынын білдіреді. Тілі жеткенше сөйлеген адам ойы...
Хан ақсұңқар болса,
Алтын тұғыры он болар.
Алтын тұғыры он болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер хан ақсұңқардай қыран, яғни асыл, сұңғыла, биік мінезді болса, оны...
Екі қошқардың басы бір қазанға сыймайды.
**Негізгі мағынасы** Екі қошқардың басы бір қазанға сыймайды деген мақал бір ортада екі күшті, мінезі қатты, өз дегеніне...
Төре - төр иесі.
**Негізгі мағынасы** «Төре - төр иесі» деген мақалдың тура мағынасы — төрде отыратын, ел алдында орны бар адам төрдің и...
Қара қылды қақ жарған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында «қара жіпті қақ ортасынан дәл бөлу» дегенді білдіргенімен, астарлы мағын...
Халық ұйғарса, хан түйесін сояды.
**Негізгі мағынасы** Халықтың ортақ шешімі мен қалауы өте күшті болады. Егер жұрт бір ауыздан бір нәрсені дұрыс деп тапс...
Халқын ойламаған хан семіз,
Дүние оған су-теңіз.
Дүние оған су-теңіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған адамның ең басты міндеті — өз пайдасын емес, халқының қамын ойлау екенін айт...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
Басшысын таппаған ел азады,
Жолдасын таппаған ер азады.
Жолдасын таппаған ер азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, ердің де тірегі дұрыс таңдалған басшы мен сенімді жолдас екенін айтады. Тура ма...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.