Көшбасшының кигені жылы,
Жылаған баланы не қылсын?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: көш бастап жүрген адамның киімі жылы, яғни оның жағдайы жақсы, қамы жасалған дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы: ел басқарып, жұрт алдында жүрген адамның өз басының жайын ғана емес, айналасындағы әлсізге де жауап беруі керек. Көшбасшы тек өзіне ғана емес, көптің қамына да қарауы тиіс. Егер оның жанында жылаған бала болса, оған жылу мен жәрдем қажет, сондықтан басшының міндеті — сол мұқтажды көріп, қол ұшын созу.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көшбасшы» — билік иесі, үлкен жауапты адам, жол бастаушы. «Кигені жылы» дегені оның қорғаны бар, амандығы ойластырылған деген ишара. Ал «жылаған бала» — әлсіз, қорғансыз, көмекке мұқтаж жанның бейнесі. Яғни мақал әлсіздің көз жасын елемей, тек өз жағдайын күйттеу дұрыс емес екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал басшыға, мұғалімге, ата-анаға не ұжым жетекшісіне қатысты айтылады. Мысалы, сынып жетекшісі үздік оқушыны ғана мадақтап, артта қалған баланың қиналып жүргенін байқамаса, осы мақал еске түседі: нағыз жетекші әлсізге де көңіл бөлуі керек.
Jylaǵan balany ne qylsyn?