Көк толқыса, жер құлайды,
Көп толқыса, хан құлайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: көк пен жердің қозғалысы табиғаттың тылсым күшін аңғартады, ал көпшілік қозғалысы тіпті үлкен билікті де шайқалтады деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — ел-жұрт бір бағытта көтерілсе, әділетсіз не әлсіз басшының билігі ұзаққа бармайды. Халықтың күші жеке адамның, тіпті ханның да үстемдігінен жоғары тұрады. Сондықтан бұл сөз елдің бірлігі мен жұрттың пікірін елемеу қауіпті екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көк» пен «жер» — табиғаттың ең ірі, ең мықты ұғымдары. Олардың «толқуы» үлкен өзгеріс, дүмпу, аласапыран күйді бейнелейді. Ал «көп» сөзі — қарапайым халықтың, бұқараның жиынтық бейнесі. «Хан» — билік, өкім, басқару символы. Осы үш образ арқылы мақал халықтың қуаты табиғаттың алапат күшіндей екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қоғамдағы әділетсіздікке, орынсыз шешімдерге қарсы халықтың бірлескен үнін білдіру үшін қолданылады. Мысалы, егер бір мекемеде басшы қызметкерлердің пікірін тыңдамай, қате шешім қабылдай берсе, ұжым бірігіп талап қойса, сол басшының беделі түсіп, шешімін өзгертуге мәжбүр болады. Бұл — көптің сөзін елемеуге болмайтынын көрсетеді.
Kóp tolqysa, han qulaıdy.