Жүзден біреу - шешен,
Мыңнан біреу - көсем.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сирек кездесетін ерекше адамдар туралы айтады. Жүз адамның ішінен біреуі ғана сөзге ұста, ойы орамды шешен болса, мың адамның ішінен біреуі ғана ел бастайтын, жол көрсетер көсем болады. Яғни, кез келген ортада дара талант, терең ақыл, табиғи қабілет бәріне бірдей бұйыра бермейді. Астарлы мағынасы — көптің ішінен суырылып шығатын адамға талап та, жауапкершілік те жоғары болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “жүз” бен “мың” — нақты саннан гөрі көпшілікті білдіретін образ. “Біреу” дегені — сирек, таңдаулы адам. “Шешен” сөзі тек әдемі сөйлейтін кісі емес, ойы өткір, сөзі дәл, жұртты иландыра алатын адамды аңғартады. Ал “көсем” — елдің қамын ойлайтын, әділ шешім қабылдайтын, басшылық қабілеті бар тұлға. Сондықтан мақал қабілет пен көшбасшылықтың сирек туатынын бейнелі түрде жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал дарынды маманға, мықты көшбасшыға немесе көптің алдында сөз сөйлей алатын адамға қатысты айтылады. Мысалы, ұжымдағы жиналыста бәрі үндемей тұрғанда, мәселені дәл тауып, нақты шешім ұсынған қызметкерді “мыңнан біреу — көсем” деп бағалауға болады.
Myńnan bireý - kósem.