Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
58K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Ер екі айтса - ез,
Хан екі айтса - қатын.
Хан екі айтса - қатын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі не сөзді қайта-қайта айтқызу адамның беделі мен мінезін танытады деген ойды білд...
Құлға да бір билік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құл деп танылған адамға да бір рет билік берілсе, ол өзін еркін сезіні...
Басқарушы болмаса, ел қадірі кетеді.
Елінде айтыс болса, ер қадірі кетеді.
Елінде айтыс болса, ер қадірі кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елді де, ерді де қадірлейтін тәртіп пен әділ басшылықтың маңызын айтады. Тура мағынасында...
Әр ханның тұсында бір сұрқылтай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әр ханның жанында оның ісін бақылап, жөн сілтеп отыратын өз кеңесшісі,...
Төресіз ел болмас,
Төбесіз жер болмас.
Төбесіз жер болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де өзіне тән басшысы, тірегі, тәртібі болады деген ойды білдіреді. Тура...
Хан - Алланың жердегі елшісі.
**Негізгі мағынасы** «Хан — Алланың жердегі елшісі» деген сөз ханның ел басқарудағы орнын өте биік, киелі қызмет ретінд...
Ел ұстама, ел ұстасаң, кек ұстама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған, жұртқа сөзі өтетін адамға арналған өсиет. Тура мағынасында: біреуге билік,...
Осал ағаш бұтағын көтере алмас,
Осал адам атағын көтере алмас.
Осал адам атағын көтере алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға берілген атақ, абырой, жауапкершілік ауыр жүк екенін білдіреді. Тура мағынасында ә...
Ханда қырық кісінің ақылы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ханның, яғни ел басқарып отырған адамның, қарапайым кісіден гөрі кеңірек ойлайтынын білд...
Жер бастырығы - тау,
Ел бастырығы - бек.
Ел бастырығы - бек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жерге салмақ түсіріп, оны ұстап тұрған — тау, ал елге тірек, сүйеніш бо...
Қой семізі - қойшыдан.
**Негізгі мағынасы** Қойдың семіз, күйлі болуы ең алдымен оны баққан қойшыға байланысты. Яғни малдың жағдайы қожайынның...
Хансыз ел жетім.
**Негізгі мағынасы** «Хансыз ел жетім» деген мақалдың тура мағынасы — басшысы, тірегі жоқ халық қорғансыз, бағытсыз қал...
Хиуадағы ханнан не пайда,
Барсаң арызың өтпесе.
Барсаң арызың өтпесе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: алыстағы Хиуадағы ханның атағы да, беделі де өзіңе пайда әкелмейді, еге...
Ханды Құдай ұрарында,
Қарашасымен қас болар.
Қарашасымен қас болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билігі жүрген адам да бір сәтте әлсіреп, өзіне жақын жандардан айырылып қалуы мүмкін екен...
Биің жылан болса, елің лаң болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал басшың немесе ел ағасың жаман, әділетсіз, ызғарлы болса, оның зардабы бүкіл елге тиеді де...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.