Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
35.6K
Қаралым
155
Орташа
Сұрыптау:
Қаңлысыз хан сайланбайды.
**Негізгі мағынасы** Қаңлысыз хан сайланбайды деген сөздің тура мағынасы — белгілі бір істі тындыратын, ел мойындайтын а...
Жаман басшыдан жақсының сілтеуі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман басшының берген бұйрығы не басқаруының өзі жарамсыз болғанымен,...
Әр ханның тұсында бір сұрқылтай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әр ханның жанында оның ісін бақылап, жөн сілтеп отыратын өз кеңесшісі,...
Қараның таққа мінгені -
Біріне бірінің құда түскені.
Біріне бірінің құда түскені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қарапайым адамның таққа мінуі, яғни биік мансапқа жетуі. Астарлы мағын...
Хандікі қазынада.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның үлесі, байлығы, мүлкі қазынада сақталады деген ой. Астарлы мағы...
Балық басынан шіриді,
Су басынан бұзылады.
Су басынан бұзылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — балық алдымен бас жағынан бұзылса, су да бастауынан лайланса, бүкіл ағ...
Қара қылды қақ жарған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында «қара жіпті қақ ортасынан дәл бөлу» дегенді білдіргенімен, астарлы мағын...
Осал ағаш бұтағын көтере алмас,
Осал адам атағын көтере алмас.
Осал адам атағын көтере алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға берілген атақ, абырой, жауапкершілік ауыр жүк екенін білдіреді. Тура мағынасында ә...
Әділ бидің кегі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Әділ би өз ісінде туралықтан таймайды, сондықтан оның «кегі» де, яғни жеке басының өшігуі де болмай...
Хан қасында уәзір білгіш болса,
Қара жерде кеме жүргізеді.
Қара жерде кеме жүргізеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билеушіге не басшыға ақылды, тәжірибелі, көреген кеңесші серік болса, ең қиын істің өзін...
Ер екі айтса - ез,
Хан екі айтса - қатын.
Хан екі айтса - қатын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі не сөзді қайта-қайта айтқызу адамның беделі мен мінезін танытады деген ойды білд...
Екі қошқардың басы бір қазанға сыймайды.
**Негізгі мағынасы** Екі қошқардың басы бір қазанға сыймайды деген мақал бір ортада екі күшті, мінезі қатты, өз дегеніне...
Құлға да бір билік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құл деп танылған адамға да бір рет билік берілсе, ол өзін еркін сезіні...
Өтпес жарлық - байға қорлық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер жарлық, бұйрық не кесім іске аспай, орындалмаса, ол бай адамға да...
Халық айныса, хан түзейді,
Май айныса, тұз түзейді.
Май айныса, тұз түзейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ішіндегі тәртіп бұзылса, оны түзейтін де, жөнге салатын да басшылар мен беделді адамда...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Басшысын таппаған ел азады,
Жолдасын таппаған ер азады.
Жолдасын таппаған ер азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, ердің де тірегі дұрыс таңдалған басшы мен сенімді жолдас екенін айтады. Тура ма...
Шешеннің нақылы ортақ,
Көсемнің ақылы ортақ.
Көсемнің ақылы ортақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — халыққа пайдалы сөз де, пайдалы ой да жеке бір адамға ғана емес, көпке ортақ...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.