Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
69.8K
Қаралым
304
Орташа
Сұрыптау:
Халқын ойламаған хан семіз,
Дүние оған су-теңіз.
Дүние оған су-теңіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған адамның ең басты міндеті — өз пайдасын емес, халқының қамын ойлау екенін айт...
Жақсыдан әкім қойсаң, елді түзетер.
Жаманнан әкім қойсаң, елді жүдетер.
Жаманнан әкім қойсаң, елді жүдетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билікке лайық адамды таңдаудың ел тағдыры үшін аса маңызды екенін айтады. Тура мағынасынд...
Ханда қырық кісінің ақылы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ханның, яғни ел басқарып отырған адамның, қарапайым кісіден гөрі кеңірек ойлайтынын білд...
Бастығың болса білімсіз,
Тындырар ісің тиімсіз.
Тындырар ісің тиімсіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер басшыңның өзі білімсіз болса, істің нәтижесі де дұрыс шықпайды. А...
Елшісіне қарап елін таны.
**Негізгі мағынасы** «Елшісіне қарап елін таны» деген мақал бір адамның ісі мен сөзі арқылы оның шыққан ортасын, елінің...
Ел ұстама, ел ұстасаң, кек ұстама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған, жұртқа сөзі өтетін адамға арналған өсиет. Тура мағынасында: біреуге билік,...
Төресіз ел болмас,
Төбесіз жер болмас.
Төбесіз жер болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де өзіне тән басшысы, тірегі, тәртібі болады деген ойды білдіреді. Тура...
Жаман басшыдан жақсының сілтеуі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман басшының берген бұйрығы не басқаруының өзі жарамсыз болғанымен,...
Осал ағаш бұтағын көтере алмас,
Осал адам атағын көтере алмас.
Осал адам атағын көтере алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға берілген атақ, абырой, жауапкершілік ауыр жүк екенін білдіреді. Тура мағынасында ә...
Қойды құртаң бүлдіреді,
Елді сұлтан бүлдіреді.
Елді сұлтан бүлдіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, отардағы қойды ауру не әлсіз бір қой бүлдіреді; ал ел ішін билі...
Әр ханның тұсында бір сұрқылтай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әр ханның жанында оның ісін бақылап, жөн сілтеп отыратын өз кеңесшісі,...
Хан - Алланың жердегі елшісі.
**Негізгі мағынасы** «Хан — Алланың жердегі елшісі» деген сөз ханның ел басқарудағы орнын өте биік, киелі қызмет ретінд...
Ханды Құдай ұрарында,
Қарашасымен қас болар.
Қарашасымен қас болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билігі жүрген адам да бір сәтте әлсіреп, өзіне жақын жандардан айырылып қалуы мүмкін екен...
Мал бақпаған мал бақса,
Жайламаған сай қоймас.
Би болмаған би болса,
Билемеген ел қоймас.
Жайламаған сай қоймас.
Би болмаған би болса,
Билемеген ел қоймас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — әр істің өз тәжірибесі, машығы және жауапкершілігі бар деген ой. Мал бағуды б...
Басқарушы болмаса, ел қадірі кетеді.
Елінде айтыс болса, ер қадірі кетеді.
Елінде айтыс болса, ер қадірі кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елді де, ерді де қадірлейтін тәртіп пен әділ басшылықтың маңызын айтады. Тура мағынасында...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.