Қазы - хан қасында,
Қараша - жар басында.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қоғамдағы теңсіздікті, ел ішіндегі орын-орынды білдіреді. Тура мағынасында қазы ханның қасында, ал қараша жардың шетінде тұрғандай көрінеді. Астарлы мағынасы — ел басқарған, сөзі өтімді, беделі жоғары адамдардың орны бөлек, ал қарапайым жұрттың тіршілігі төменірек, шеткерірек жүреді деген ой. Бірақ мақал тек әлеуметтік айырманы көрсету үшін емес, әркімнің өз орны, өз міндеті бар екенін де аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қазы» — әділ сөз айтар, ел ісіне араласар беделді тұлға. «Хан қасында» деуі оның жоғары мәртебесін, жақын кеңесші екенін меңзейді. Ал «қараша» — қарапайым халықтың жиынтық бейнесі. «Жар басында» деген тіркес қауіп-қатерге жақын, биік емес, шеткері орынды елестетеді. Осылайша мақал билік пен бұқараның ара жігін бейнелі түрде салыстырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік не қызметтік баспалдақтағы айырманы сипаттағанда қолданылады. Мысалы, үлкен мекемеде басшылықтың сөзі өтімді болып, қарапайым қызметкердің пікірі көбіне еленбей қалса, осы мақал еске түседі. Дегенмен, бүгінгі түсінікте ол теңсіздікті мадақтау емес, әр адамның еңбегі мен орнын әділ бағалау керегін де ескертеді.
Qarasha - jar basynda.