Қайғың болса, ханға бар,
Қарның ашса, байға бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қиындықтың түріне қарай жүгінетін адамды немесе орынды меңзейді. Бірінші жолда қайғы-қасірет, елдік не даулы мәселе сияқты ауыр жүк болса, оны шешетін ықпалды, сөзі өтімді адамға барған дұрыс деген ой бар. Екінші жолда аштық, тұрмыстық таршылық сияқты күнкөріс мәселесінде дәулетті, қолы ашық адамнан көмек күту орынды екені айтылады. Астарында: әр істің өз иесі, әр мұңның өз емі бар, көмекті де жағдайға қарай іздеу керек деген өмірлік тәжірибе жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «хан» — билік, бедел, шешім шығара алатын жоғарғы тұлғаның бейнесі. «Бай» — мал-мүлкі мол, қолдауы бар, тұрмыстық мұқтажды өтей алатын адамды білдіреді. «Қайғы» мен «қарын ашу» — тек жеке күй емес, адамның басындағы екі түрлі қиындықтың символы. Сондықтан бұл жерде бейнелі түрде рухани не әлеуметтік мәселе мен материалдық мұқтаждық екі бөлек көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі таңда бұл мақалды кеңес сұрау, көмек іздеу, мәселені дұрыс адамға жеткізу мағынасында қолдануға болады. Мысалы, біреу жұмыссыз қалып, қаржылай қиналса, ол ең алдымен демеуі бар адамға немесе тиісті мекемеге жүгінеді. Ал әділетсіздікке ұшыраса, басшыға, заңгерге не жауапты орынға барады. Яғни, мәселені шешуде дұрыс арнаны таңдаудың маңызын еске салады.
Qarnyń ashsa, baıǵa bar.