Көшбасшысы жоқ болса, ел оңбайды.
Құралай бастаған киік оңбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бастаушысы, жол көрсетушісі жоқ елдің ісі берекесіз болады. Астарлы мағынасы — халықты алға бастайтын ақылды, әділ басшы қажет; онсыз елдің ынтымағы да, бағы да кемиді. Қоғамда бағыт беретін адам болмаса, әркім әр жаққа тартып, ортақ мақсат жүзеге аспайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көшбасшы» — елдің тірегі, басқарушы, бағыт көрсетуші тұлға. Ал «құралай бастаған киік» деген бейне — анасына, үйіріне ілесе алмайтын әлсіз, тәжірибесіз жас киікті білдіреді. Киік табынының бастаушысы болмаса, жас төлдің жол табуы қиын. Осы образ арқылы халық ел мен ел бастаған адамның байланысын өте әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, мектепте сынып белсендісі не жобада жетекші болмаса, оқушылардың тапсырмасы шашырап, жұмыс кешігеді. Ал жауапты, ұйымдастыра білетін жетекші болса, бәрі ретімен орындалып, нәтиже де жақсы болады. Сондықтан мақал ел басқару ғана емес, кез келген ұжымдағы тәртіп пен ұйымшылдыққа да қатысты айтылады.
Quralaı bastaǵan kıik ońbaıdy.