Кілемге бергісіз алаша бар,
Ханға бергісіз қараша бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — кілемдей қымбат көрінетін қарапайым алаша да болады, ханның орнын баспас қарапайым адам да кездеседі. Астарлы мағынасы — адамның қадірі сыртқы атақпен, мансаппен өлшенбейді; кейде қарапайым, көпке көрінбейтін жанның да білімі, мінезі, парасаты өте жоғары болуы мүмкін. Яғни шынайы құндылық лауазымда емес, адамдық қасиетте.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кілем» — сән-салтанаттың, қымбат дүниенің белгісі, ал «алашa» — қарапайым тұрмыстық бұйым. Сол арқылы халық «сырты жұпыны нәрсенің өзі бағалы болуы мүмкін» деген ойды береді. «Хан» — билік пен беделдің нышаны, «қараша» — қарапайым халық өкілі. Бұл салыстыру: мансап иесі әрдайым ең биік адам емес, ал жай адам да ақылымен, әдебімен, ісімен бәрінен озып тұруы мүмкін екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адамды қызметімен емес, ісімен бағалау керек кезде айтады. Мысалы, үлкен лауазымы жоқ ауыл мұғалімі оқушыларына ерекше жанашыр болып, талай баланың өміріне жол ашса, ол «ханға бергісіз қараша» атанады.
Hanǵa bergisiz qarasha bar.