Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
58K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Дос таппаған ер азар,
Басшы таппаған ел тозар.
Басшы таппаған ел тозар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: досы жоқ ер адам да, дұрыс басшысы жоқ ел де қиындыққа ұшырайды. Астар...
Хан қасында уәзір білгіш болса,
Қара жерде кеме жүргізеді.
Қара жерде кеме жүргізеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билеушіге не басшыға ақылды, тәжірибелі, көреген кеңесші серік болса, ең қиын істің өзін...
Мал бақпаған мал бақса,
Жайламаған сай қоймас.
Би болмаған би болса,
Билемеген ел қоймас.
Жайламаған сай қоймас.
Би болмаған би болса,
Билемеген ел қоймас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — әр істің өз тәжірибесі, машығы және жауапкершілігі бар деген ой. Мал бағуды б...
Қараның таққа мінгені -
Біріне бірінің құда түскені.
Біріне бірінің құда түскені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қарапайым адамның таққа мінуі, яғни биік мансапқа жетуі. Астарлы мағын...
Әділ би халық үшін,
Залым би құлқын үшін.
Залым би құлқын үшін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал биліктің, төреліктің адам үшін емес, ел үшін қызмет етуі керегін айтады. Әділ би жұрттың...
Хан қасында қарақшы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның жанында қарақшы жүргендей көрінуі. Астарлы мағынасы — беделді,...
Қойды құртаң бүлдіреді,
Елді сұлтан бүлдіреді.
Елді сұлтан бүлдіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, отардағы қойды ауру не әлсіз бір қой бүлдіреді; ал ел ішін билі...
Өтпес жарлық - байға қорлық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер жарлық, бұйрық не кесім іске аспай, орындалмаса, ол бай адамға да...
Ауылда адам бар болса ,
Ауыл ала болмайды .
Ел иесі құт болса ,
Халқы ала болмайды .
Ауыл ала болмайды .
Ел иесі құт болса ,
Халқы ала болмайды .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ауыл мен елдің берекесі ең алдымен сол жердегі адамдардың ниетіне, бірлігіне және жауапке...
Елшісіне қарап елін таны.
**Негізгі мағынасы** «Елшісіне қарап елін таны» деген мақал бір адамның ісі мен сөзі арқылы оның шыққан ортасын, елінің...
Хан - тағында,
Би - шағында.
Би - шағында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен шешендік, басқару мен даналықтың өз уақыты, өз орны болатынын аңғартады. Хан та...
Хан қасында қаразың болса,
Қара жермен кеме жүргізер.
Қара жермен кеме жүргізер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның жанында сенімді адамың, сөзіңді өткізер жақының болса, аса қиы...
Әмірші есірсе, әлеумет сорлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік басындағы адам шектен шығып, өзіне тым сеніп, астамси бастаса, оның зардабын қара х...
Әділ бидің кегі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Әділ би өз ісінде туралықтан таймайды, сондықтан оның «кегі» де, яғни жеке басының өшігуі де болмай...
Патшаң соқыр болса, көзіңді қысып сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көзі нашар адамға тура қарамай, ымдап, абайлап сөйлеу. Астарлы мағынас...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.