Хан, төре, басшы туралы — 6-бет 228
Сұрыптау:
Хан - қанау, тон - тонау.
Негізгі мағынасы Хан — қанау, тон — тонау деген сөз ойыны арқылы айтылған ащы сын. «Тонау» сөзі «тон» сөзімен түбірлес…
Хан - қарақшы, халық - сарапшы.
Негізгі мағынасы Хан — қарақшы, халық — сарапшы деген сөз. Хан күшімен елден алғанын алады, тіпті қарақшыдай тонауы…
Хан қарашасыз болмас,
Дау арашасыз болмас.
Дау арашасыз болмас.
Негізгі мағынасы Ханның қарашасы болғаны сияқты, кез келген даудың арашашысы болады дейді мақал. Хан қол астындағы…
Хан қасықтан қақса,
Халық қасірет шегеді.
Халық қасірет шегеді.
Негізгі мағынасы Хан қасықтан қақса, халық қасірет шегеді дейді мақал. Қасықтан қағу — біреудің аузына апара жатқан…
Хан қасында қаразың болса,
Қара жермен кеме жүргізер.
Қара жермен кеме жүргізер.
Негізгі мағынасы Хан қасында ісіңді қолдайтын, мүддеңді жақтайтын адамың болса, ол сенің кемеңді құрғақ жермен де…
Күнде бір мақал
«Хан, төре, басшы туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Хан қасында қарақшы.
Негізгі мағынасы Хан қасында қарақшы деген қысқа сөз. Негізгі оқылуы: ханның маңында, оның ордасында тонаушылар, пара…
Хан қасында уәзір білгіш болса,
Қара жерде кеме жүргізеді.
Қара жерде кеме жүргізеді.
Негізгі мағынасы Ханның қасындағы уәзірі білгір, айлалы болса, құрғақ жерде де кеме жүргізіп көрсетеді. Яғни мүмкін…
Хан Құдай емес,
Қара қурай емес.
Қара қурай емес.
Негізгі мағынасы Хан Құдай емес, бірақ қара қурай да емес дейді мақал. Ол құдіретті, бірақ бәрін біле бермейтін…
Ханмын деп аспа,
Баймын деп таспа.
Баймын деп таспа.
Негізгі мағынасы Ханмын деп аспа, баймын деп таспа дейді мақал: билігіңе мақтанып, өзгеден жоғары өрлеме, байлығыңа…
Ханның ақысы болса,
Қараның қақысы бар.
Қараның қақысы бар.
Негізгі мағынасы Ханның өз ақысы, яғни заңды үлесі мен құқығы бар болса, қара халықтың да өз қақысы бар дейді мақал…
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
Негізгі мағынасы Ханның басын хан алар, қардың басын қар алар деген сөз: тең күш тек теңге ғана жеңіледі. Ханды…
Ханның екі сөйлегені - өлгені.
Негізгі мағынасы Ханның екі сөйлегені — оның өлгені дейді мақал. Екі сөйлеу — айтқанынан қайту, уәдесін бұзу, бүгін бір…
Ханның ісі қараға түсіпті.
Негізгі мағынасы Ханның ісі қараға түсіпті деген сөз: ұлы адамның, биліктегі кісінің шаруасы қарапайым адамның қолына…
Ханның қасында болғанша,
Судың басында бол.
Судың басында бол.
Негізгі мағынасы Мақал екі тіршілікті салыстырады: биліктің жанында жүру мен су бойында қарапайым шаруамен күн көру…
Ханның қасында қалтырап жатқанша,
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Негізгі мағынасы Ханның қасында қалтырап жатқанша, қарапайым адамдардың ішінен өзім таңдаған жанмен бірге қаңғырып…
Ханның қызы шөміш ұстаса,
Қолын кұс басады.
Қолын кұс басады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның атағы мен тегі ғана өмірде бәрін шешпейтінін аңғартады. Ханның қызы сияқты елге…
Ханның тілін
халқы алар, қатыны алмас.
халқы алар, қатыны алмас.
Негізгі мағынасы Ханның тілін халқы алады, ал әйелі алмайды дейді мақал. «Тілін алу» — айтқанын тыңдау, сөзіне көну…
Хансыз ел жетім.
Негізгі мағынасы Хансыз ел жетім дейді мақал. Жетім бала — қамқоршысынан, қорғаушысынан айырылған, өз қамын өзі ойлауға…
Хан сыртынан жұдырық.
Негізгі мағынасы Хан сыртынан жұдырық деген сөз: күштінің бетіне келгенде үндемей, ол кеткен соң артынан жұдырық…
Хан сырын білгеннің қаны төгіледі.
Негізгі мағынасы Хан сырын білгеннің қаны төгіледі деген сөз: билеушінің құпиясын білген адам қауіпке түседі, оның…
Хан табылар, қараша табыла бермес.
Негізгі мағынасы Ханды табуға болады, ал қарашаны таба бермейсің дейді мақал. Бір қарағанда керісінше сияқты: хан…
Хан - тағында,
Би - шағында.
Би - шағында.
Негізгі мағынасы Ханның күші — тағында, бидің күші — шағында дейді. Хан тақта отырғанда ғана хан: тақтан түссе, айбыны…
Хан ұлы - төре,
Би ұлы - шора.
Би ұлы - шора.
Негізгі мағынасы Ханның ұлы туғанынан төре, бидің ұлы туғанынан шора саналады дейді. Ескі қазақ қоғамында атақ пен…
Хан - халқының ұлы,
Би - әділдік құлы.
Би - әділдік құлы.
Негізгі мағынасы Хан — халқының ұлы, би — әділдіктің құлы дейді мақал. Хан халықтан шыққан, оның перзенті: ол елге…
Хан - шаңырақ, халық - уық.
Негізгі мағынасы Хан — шаңырақ, халық — уық деген сөз билеуші мен елдің байланысын киіз үйдің құрылысымен береді…
Ханын сыйламаған ел азады.
Негізгі мағынасы Басшысын құрметтемеген ел азады, яғни берекесі кетіп, тәртібі бұзылып, құлдырайды дейді мақал. Ел…
Хиуадағы ханнан не пайда,
Барсаң арызың өтпесе.
Барсаң арызың өтпесе.
Негізгі мағынасы Хиуадағы ханнан не пайда, барсаң арызың өтпесе дейді мақал. Алыстағы билеуші қанша құдіретті болса да…
Шешеннің нақылы ортақ,
Көсемнің ақылы ортақ.
Көсемнің ақылы ортақ.
Негізгі мағынасы Шешеннің нақылы ортақ, көсемнің ақылы ортақ: ел алдында айтылған дана сөз бен жұртты бастаған көсемнің…