Хан, төре, басшы туралы 229
Басшы туралы мақал-мәтелдер: көшбасшылық, әділдік, жауапкершілік пен ел басқару жөніндегі халық даналығы.
229
Мақал-мәтел
69.8K
Қаралым
304
Орташа
Сұрыптау:
Хан ұлы - төре,
Би ұлы - шора.
Би ұлы - шора.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ханның баласы – төре, бидің баласы – шора, яғни әркім өз шыққан тегіне...
Биің жылан болса, елің лаң болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал басшың немесе ел ағасың жаман, әділетсіз, ызғарлы болса, оның зардабы бүкіл елге тиеді де...
Патшаң соқыр болса, көзіңді қысып сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көзі нашар адамға тура қарамай, ымдап, абайлап сөйлеу. Астарлы мағынас...
Әділ бидің кегі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Әділ би өз ісінде туралықтан таймайды, сондықтан оның «кегі» де, яғни жеке басының өшігуі де болмай...
Тырнадан бастық қойсаң,
Басыңнан қиқу кетпес.
Басыңнан қиқу кетпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шын мәнінде басшылыққа лайық емес адамды жетекші етсең, одан тыныштық емес, әурешілік көп...
Хан - тағында,
Би - шағында.
Би - шағында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен шешендік, басқару мен даналықтың өз уақыты, өз орны болатынын аңғартады. Хан та...
Хан қасында қаразың болса,
Қара жермен кеме жүргізер.
Қара жермен кеме жүргізер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның жанында сенімді адамың, сөзіңді өткізер жақының болса, аса қиы...
Жер бастырығы - тау,
Ел бастырығы - бек.
Ел бастырығы - бек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жерге салмақ түсіріп, оны ұстап тұрған — тау, ал елге тірек, сүйеніш бо...
Дос таппаған ер азар,
Басшы таппаған ел тозар.
Басшы таппаған ел тозар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: досы жоқ ер адам да, дұрыс басшысы жоқ ел де қиындыққа ұшырайды. Астар...
«Әй!» дер ажа,
«Қой!» дер қожа жоқ.
«Қой!» дер қожа жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: үй ішінде біреуді тыйып, жөнге салар, тәртіпке шақырар адам жоқ деген...
Хан қасында қарақшы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның жанында қарақшы жүргендей көрінуі. Астарлы мағынасы — беделді,...
Хан - қазық, қараша - азық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - қазық, қараша - азық» мақалы ел ішіндегі екі түрлі қызмет пен орынды салыстырады. Тура мағы...
Қараның таққа мінгені -
Біріне бірінің құда түскені.
Біріне бірінің құда түскені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қарапайым адамның таққа мінуі, яғни биік мансапқа жетуі. Астарлы мағын...
Хандікі қазынада.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның үлесі, байлығы, мүлкі қазынада сақталады деген ой. Астарлы мағы...
Ауылда адам бар болса ,
Ауыл ала болмайды .
Ел иесі құт болса ,
Халқы ала болмайды .
Ауыл ала болмайды .
Ел иесі құт болса ,
Халқы ала болмайды .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ауыл мен елдің берекесі ең алдымен сол жердегі адамдардың ниетіне, бірлігіне және жауапке...
Ең көп оқылған
Күш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Күш атасын танымас» деген мақал адамның күші тасып, бетімен кеткен кезде ол өз шегін, тәртіпті, т...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Хан - шаңырақ, халық - уық.
**Негізгі мағынасы** «Хан - шаңырақ, халық - уық» деген мақал ел басқару мен жұрттың бір-біріне тірек болуын астарлайды....
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Ақылды басшы алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Ақылды басшы елдің жайын алдын ала ойлап, қиындықтың бетін ерте қайтарады. Мұнда тура мағынада — ба...
«Басшы туралы» мақал-мәтелдер – ел басқару, жетекшілік ету, әділ шешім, тәртіп пен жауапкершілік жайлы халықтың өмірлік тәжірибесінен туған нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар басшының мінезі, сөзі мен ісінің бірлігі, қарашаға қамқорлығы, қиын шақта дұрыс бағыт көрсете білуі сияқты қасиеттерді бағалайды.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.
Мұндай мақал-мәтелдер жақсы басшының елді ұйыстырып, еңбекке жұмылдыратынын, ал әділетсіз, менмен жетекшінің берекені қашыратынын еске салады. Сондай-ақ олар бағыныштының да міндетін, бірлік пен ынтымақтың маңызын, кеңес пен парасаттың жетекшіге тірек болатынын көркем түрде жеткізеді.