Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жаңадан байыған жақынын танымас.
**Негізгі мағынасы** Жаңадан байып, дәулетке қолы жеткен адам кейде бұрынғы туысын, жақынын, бірге өскен жора-жолдасын м...
Пышағыңды қынымен бер,
Қынымен берсең, шынымен бер.
Қынымен берсең, шынымен бер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсені, әсіресе қауіпті не қадірлі затты, толық қорғанысымен, бүтін күйінде ұсын дег...
Ақ иіліп сынбас.
**Негізгі мағынасы** Ақ, яғни жақсы ниет, адалдық, ізгілік иесін жеңіл-желпі соққы да, қысым да морт сындырмайды. Бұл ма...
Атасыз ұлдың ауызы үлкен.
**Негізгі мағынасы** Аталған мақал әкесіз өскен ұлдың кейде сөзге тоқтамай, көп сөйлеп, білімі мен тәжірибесі аз болса д...
Көңілім келсе, көлдеймін,
Көңілім келмесе, шөлдеймін.
Көңілім келмесе, шөлдеймін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көңіл күйі мен ішкі сезімі мінез-құлқына тікелей әсер ететінін білдіреді. Көңілі...
Ақыл болса, бақыр табылар.
**Негізгі мағынасы** Ақыл болса, адамның жолы да, ісі де оңға басады деген ой жатыр. Мұндағы «бақыр» — тура мағынасында...
Шынжараны білмеген тұнжырар.
**Негізгі мағынасы** Шынжараны білмеген тұнжырар дегеніміз — адам істің, сөздің не құбылыстың ішкі байланысын, себебін т...
Есік алды төбе болса,
Ерттеп қойған атпен тең.
Ауылда бір қария болса,
Жазып қойған хатпен тең.
Ерттеп қойған атпен тең.
Ауылда бір қария болса,
Жазып қойған хатпен тең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: есік алдындағы төбе адамға алысты бақылауға, айналаны шолуға ыңғайлы; е...
Көңілшектің арты ашық.
**Негізгі мағынасы** Көңілшек адам тез сеніп, тез ренжіп, ішіндегі сырын да, ойын да көп жасыра алмайды. Сондықтан оның...
Кәрі, кәрінің сөзі - дәрі.
**Негізгі мағынасы** Кәрі адамның сөзі бос айтылмайды, өйткені оның артында көп жылдық тәжірибе, өмір көргендік, қателік...
Алуан-алуан жүйрік бар,
Әліне қарай шабатын.
Әліне қарай шабатын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамның, әр істің, әр қабілеттің өз өлшемі бар екенін білдіреді. Тура мағынада жүйрікт...
Сынық арба көп көшер.
**Негізгі мағынасы** «Сынық арба көп көшер» деген мақалдың тура мағынасы — бұзылған, әлсіз арбаның өзі де жол жүріп, бір...
Таста тамыр жоқ,
Тасбақада бауыр жоқ,
Суда қаймақ жоқ.
Тасбақада бауыр жоқ,
Суда қаймақ жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тас та, тасбақа да, су да табиғат заңына сай өзіне тән болмысынан айры...
Күң- күншіл.
**Негізгі мағынасы** «Күң- күншіл» мақалы адамның ішкі мінезін әшкерелейді: өз орнын, берілген жұмысын не тағдырын қабы...
Бидің айтқанын құл да айтады,
Бірақ аузының дуасы жоқ.
Бірақ аузының дуасы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің сөзін қайталау оңай, оны кез келген адам айта алады. Астарлы м...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.