Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Селтеңдеген жігіттің серкесінің соры.
Негізгі мағынасы «Селтеңдеген жігіттің серкесінің соры» деген мақал жауапсыз, жеңілтек, салдыр-салақ жігіттің өзіне…
Басы дауда, малы айдауда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның басы дауға ілініп, малы да айдалып кетуі. Астарлы мағынасы…
Аз жасаған не білер,
Көп жасаған сол білер.
Көп жасаған сол білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жасы аз, өмір тәжірибесі аз адам көп нәрсені толық біле бермейді, ал жасы…
Тентектің түбі - теңіз.
Негізгі мағынасы «Тентектің түбі - теңіз» мақалы тентек, жөнсіз, тәртіпсіз адамның ісі көбіне берекесіздікке, шектен…
Шыдамдылық қуанышқа жеткізер.
Негізгі мағынасы Шыдамдылық адамды асықпай, сабырмен әрекет етуге үйретеді. Мақалдың тура мағынасы — төзген, күткен…
Тоны жаманды ит қабар,
Көңілі жаманды Құдай табар.
Көңілі жаманды Құдай табар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тонның жамандығы итке ілік болатындай, сыртқы кемшілік те байқалып қалады…
Ерге дәулет бітерде,
Қарға салса, қаз алар.
Ерден дәулет кетерде,
Лашын салса, аз алар.
Қарға салса, қаз алар.
Ерден дәулет кетерде,
Лашын салса, аз алар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адамның ырыс-дәулеті мен бағы кейде өз еңбегіне ғана емес, сәтіне, жолының оң болуына да…
Кетпеннің басын бассаң,
Сабы өзіңе тиеді.
Сабы өзіңе тиеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кетпеннің басын басып қалсаң, оның сабы қозғалып, өзіңе тиеді. Астарлы…
Сарман тауда салқын жоқ,
Саналы ерде ұйқы жоқ.
Саналы ерде ұйқы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: биік таудың табиғаты салқын болмай, кейде ыссы да, жайсыз да болуы мүмкін…
Топ көрмеген,
Топта озбаған қорғаншақ.
Топта озбаған қорғаншақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің ортасына түспеген, елмен араласпаған адам сыналған сәтте…
Әр жігіттің өзі шығар биігі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамның өз шамасы, өз қабілеті, өз мүмкіндігі болатынын білдіреді. Тура мағынасында…
Ақылы жоқ жаманға,
Ауыл малы бұралқы.
Ауыл малы бұралқы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылы жоқ, жөнді ойлай алмайтын адамға жұрттың ортақ дүниесі де пайда әкелмейтінін…
Жоқты жоқ табады.
Негізгі мағынасы «Жоқты жоқ табады» деген мақалдың тура мағынасы — бірдеңесі жоқ адам өзіне ұқсас, жағдайы өзі сияқты…
Ит аулақта доңыз төбеге шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ит жоқ, қожайын көзінен таса жерде доңыз төбеге шығып кетеді. Астарлы…
Дүниенің қадірін,
Бергенде білерсің.
Жанның қадірін,
Өлерде білерсің.
Бергенде білерсің.
Жанның қадірін,
Өлерде білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға бар нәрсенің, қолдағы игіліктің қадірі көбіне ол кетіп, қолдан шыққанда білінетінін…
Орыстың ойыны жаман,
Шошқаның мойыны жаман.
Шошқаның мойыны жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің «ойыны» мен «мойыны» туралы айтқандай көрінгенімен, астарында…
Өгіз оғы, бұзау боғы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіздің ізіне, тіршілігіне сай қалатын белгісі бар, ал бұзаудың қалдығы…
Жаман ұста суын таппайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман ұста, яғни қолынан іс келмейтін шебер, өз жұмысын дұрыс атқара…
Аздың ашпын дегеніне нанба,
Көптің тоқпын дегеніне нанба.
Көптің тоқпын дегеніне нанба.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды көргеніне, естігеніне бірден сене салмауға шақырады. Тура мағынада: аз ғана нәрсесі…
Сауысқан тотықұстың жүрісіне салам деп
Өз жүрісінен айырылыпты.
Өз жүрісінен айырылыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге еліктеп, өз болмысын жоғалтуға болмайтынын айтады. Сауысқан өз табиғи жүрісін…
Асқа талау түссе,
Иттің құдайы береді.
Иттің құдайы береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — асқа бір бөгде нәрсе түсіп, былғанса, оны итке тастайды деген ой. Астарлы…
Отызда ой толады,
Қырықта қырға шығады.
Қырықта қырға шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ақыл мен тәжірибенің жасқа қарай толысып, кемелденетінін білдіреді. «Отызда…
Жақсыны халық мақтар,
Жаманды халық даттар.
Жаманды халық даттар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамды ел мақтап, қадірлейді, ал жаман адамды жұрт даттап, сөкеді…
Кемпір бала жұбатқанын ұмытып,
Өз гөй-гөйіне басады.
Өз гөй-гөйіне басады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кемпір өзге біреудің баласын жұбатпақ болып, кейін қайтадан өз…
Ер қосы жүре түзеледі.
Негізгі мағынасы Ер қосы жүре түзеледі деген мақал адам да, ат та, жолдас та тәжірибе үстінде қалыптасатынын білдіреді…
Аштың ақылы тамағында,
Жаяудың ақылы табанында.
Жаяудың ақылы табанында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ойы мен шешімі оның жағдайына, мұқтажына тікелей байланысты екенін білдіреді. Аш…
Енең болмаса да, инең болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — енең болмаса да, инең болсын, яғни әйелдің үй шаруасына керекті…
Молданың сәлдесі ақ болғанмен, ниеті қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көрініске қарап адамға толық баға беруге болмайтынын айтады. Тура мағынасында…
Кімді сүйсең де,
Шын көңіліңмен сүй.
Шын көңіліңмен сүй.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сүйіспеншілікті екіжүзділіксіз, таза ниетпен көрсету керек екенін айтады. Кімді жақсы…
Көңіл көзі көргенді
Маңдай көзі көрмейді.
Маңдай көзі көрмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі түйсігі, ой-санасы, тәжірибесі арқылы байқалатын нәрсе сырт көзге бірден…
Ақбөкен көп жортпа,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда қазулы ор бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз асығыстықтан, шектен тыс еркінсуден сақтандырады. Ақбөкеннің көп жорта беруі…
Ойлаған ойды, қыстаған тұрмыс аздырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды іштен мүжитін ең ауыр нәрсенің бірі — орындалмай жүрген ой мен таршылыққа түскен…
Қызмет қыл да, міндет қыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға істеген ісін жай ғана амал ретінде емес, жауапкершілікпен атқаруды үйретеді. «Қызмет…
Жаман ұста жанынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сапасыз, істі дұрыс меңгермеген ұста өз жанынан да, қолынан да жамандық…
Ойсыз ұлдан мисыз құл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ойланбайтын, ақылға салмайтын ұлдың елге де, үйге де пайдасы аз болатынын меңзейді. Тура…
Жақсы мұраптың соңынан су ереді,
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
Жаман мұраптың соңынан шу ереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы басшы, ұйымдастырушы не жөн білетін адам тұрған жерде іс те дұрыс жүретінін білдіреді…
Құланның оттауы бірге, жусауы бөлек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — құландар бір жерде жайылып, бірге оттайды, бірақ су ішерде не жатарда әр…
Ит сүйекке қақалмас.
Негізгі мағынасы «Ит сүйекке қақалмас» деген мақал тура мағынасында ит сүйекті жұта алмай, қақалып қалмайды дегенді…
Шолақ иттің арыны қатты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай әлсіз, шағын не кемдеу көрінген нәрсенің де екпіні қатты, әрекеті шалт болуы мүмкін…
Ел аузына елек қойып болмас.
Негізгі мағынасы «Ел аузына елек қойып болмас» деген мақалдың тура мағынасы — жұрттың аузына елек тосып, сөзін сүзгіден…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.