Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Сан тимеске сан тиді,
Шен тимеске шен тиді.
Шен тимеске шен тиді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бұрын қолы жетпеген, ойламаған жерден әлдебір артық немесе күтпеген…
Кетпеннің басын бассаң,
Сабы өзіңе тиеді.
Сабы өзіңе тиеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кетпеннің басын басып қалсаң, оның сабы қозғалып, өзіңе тиеді. Астарлы…
Өгіз оғы, бұзау боғы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіздің ізіне, тіршілігіне сай қалатын белгісі бар, ал бұзаудың қалдығы…
Ел аузына елек қойып болмас.
Негізгі мағынасы «Ел аузына елек қойып болмас» деген мақалдың тура мағынасы — жұрттың аузына елек тосып, сөзін сүзгіден…
Құстың қайдан екенін сұрама, сайрағанын сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шыққан тегіне, руына не қай жерден келгеніне көп үңілмей, оның ісіне, өнеріне…
Екі тәтті бір жерден табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: екі бірдей тәтті нәрсе дәл бір жерден табыла бермейді. Астарлы мағынасы…
Аңқау астындағы атын алты ай іздейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аңқау, яғни аңғырт адам өз астындағы атын да байқамай, жоғалтып алғандай…
Мылжың үндемесе, басы ауырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп сөйлеп, орынсыз сөзге әуес адам бір сәт үнсіз қалса, ішкі мазасыздығы артып, өзіне ауыр…
Тағасының күмісіне мақтанба,
Атыңның жүрісіне мақтан.
Атыңның жүрісіне мақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы жылтыраққа емес, шын мәніндегі пайда мен қабілетке сүйенуге шақырады. Тура…
Сөйлей білмесең тек тұр,
Халық арасында көп тұрасың.
Халық арасында көп тұрасың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сөзді орынсыз шашпау, ойланбай сөйлемеу керегін ескертеді. Егер адам көпшілік алдында…
Опасыздан құзғын да жиренеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тіпті құзғын сияқты өлексемен қоректенетін құс та опасыз адамнан…
Жаманды ес тартқанша,
Қамшымен бес тарт.
Қамшымен бес тарт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман мінезді, тәртіпсіздікті ерте бастан тыю керек деген ойды білдіреді. Тура мағынасында…
Көп қыдырған - кезбе,
Көп сөйлеген - езбе.
Көп сөйлеген - езбе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп жер кезіп, орынсыз көшіп-қонып жүре берудің де, көп сөйлеп, сөзді өлшеп айтпаудың да…
Кішіпейілділіктен кішіреймейсің.
Негізгі мағынасы Кішіпейілділік — адамның әлсіздігі емес, керісінше оның биік мінезі. Бұл мақал тура мағынасында өзін…
Көш бастаған серкесі болмаса да,
ел ішіндегі еркесі.
ел ішіндегі еркесі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір елде, бір ортада көшті бастайтын жетекші серке болмаса да, сол іштің…
Жаман сай тасыса, өткел бермес,
Жаман байыса, сусын бермес.
Жаман байыса, сусын бермес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сай тасып кетсе, су жолды бөгеп, өтуге кедергі болады; ал жаман адам…
Жақсы керісіп отырып келіседі,
Жаман келісіп отырып керіседі.
Жаман келісіп отырып керіседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдардың мінезі мен қарым-қатынас мәдениетін салыстырады. Жақсы адам пікір қайшылығы болса…
Олақ қатын ұл туса,
Не шүмегі жоқ, не түбегі жоқ.
Не шүмегі жоқ, не түбегі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал шеберлігі жоқ, ісі келіспейтін адамның қолынан шыққан нәрсенің де берекесіз болатынын…
Қара шаштың ақтығы - бір өлімнің хақтығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірі шектеулі екенін, қартайып, шаштың ағуы — табиғи құбылыс екенін білдіреді…
Ұрлығыңа көнсем де, қорлығыңа көнбеймін.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің ұрлығын уақытша көтеруге, шыдауға болады, бірақ қорлық көрсетіп…
Тойда тоныңды сұрама,
Негізгі мағынасы Той — қуаныш пен береке жиналған, ел бір-бірін сыйлап, жомарттық танытатын орын. «Тойда тоныңды…
Жаман ініге аға болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезі нашар, жөн білмейтін ініге аға болып, оған толық сеніп, сүйеніш…
Жаман сиыр жазда бұзаулайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман, күтімсіз, әлсіз сиыр көбіне жазда бұзаулайды. Астарлы мағынасы…
Үлкен үйге не керек,
Кіші үйге де сол керек.
Кіші үйге де сол керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үлкен үй де, кіші үй де бірдей нәрсеге мұқтаж. Астарлы мағынасы…
Сүйекпен кірген мінез сүйекпен кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезі оңайлықпен өзгермейтінін білдіреді. Тура мағынасында «сүйекпен кірген» дегені…
Сыланайын десем, байдан қорқам,
Сыланбайын десем, тоқалдан қорқам.
Сыланбайын десем, тоқалдан қорқам.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның екі ортада да қысылып, ешбір шешімге келе алмай тұрғанын білдіреді. Тура мағынасында…
Жөңді салсаң, нарға сал,
Жөң қорқытар жампозды.
Жөң қорқытар жампозды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істің жөнін білсең, еңсесі биік, күшті адамды да, қиын жұмысты да алға бастыруға болатынын…
Көлді жел қозғайды,
Ойды сез қозғайды.
Ойды сез қозғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда көлдің бетін жел толқытатынын айтады. Ал астарлы мағынасы — адамның ойы…
Малқұмар көңіл - соқыр көңіл.
Негізгі мағынасы «Малқұмар көңіл - соқыр көңіл» деген мақал дүниедегі бар ойы мал-мүлікке ғана ауған адамның пайымын…
Есті елін табар,
Ессіз жаттың отын жағар.
Ессіз жаттың отын жағар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды, есті адамның өз елін, өз жұртын, өз ортасын қадірлейтінін айтады. Есті адам туған…
Сараңның жиған малы арам.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сараң адамның дүние-мүлкі қанша көп болса да, оның берекесі болмайтынын білдіреді. Тура…
Алғырды мақта, өткірді сақта.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алғыр, шапшаң, зерек адамды мадақта, ал өткір, қауіпті не тым қатты…
Тіл сүйексіз, ерін жиексіз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің өте өткір, әрі тоқтаусыз болатынын білдіреді. Тілдің сүйегі жоқ болғандықтан, ол оңай…
Күшіңе сенбе, ісіңе сен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды өз күшіне, сыртқы айбынына немесе уақытша қуатына мастанбауға шақырады. Тура мағынасы…
Ескіге жаңа өлшеуші,
Жаманға жақсы өлшеуші.
Жаманға жақсы өлшеуші.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ескі нәрсені жаңа өлшеуішпен өлшеу, жаман нәрсені жақсы өлшеу. Астарлы…
Есектің түбіне «пия, пия» жетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуді бос сөзбен, айқаймен не ұсақ-үйірмелі өктемдікпен өз айтқанына көндіремін деу — бос…
Мерт келмей жұтқа,
Қазы келмей дауға барма.
Қазы келмей дауға барма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды кез келген іске сақ, дайын әрі ойланбай кіріспеуге шақырады. Тура мағынасында, жұт…
Сойылды соға білмеген езіне тигізер.
Негізгі мағынасы «Сойылды соға білмеген езіне тигізер» деген мақалдың тура мағынасы — қолындағы қаруды не құралды дұрыс…
Сабырлы ойлаған саспай жауап береді.
Негізгі мағынасы Сабырмен, байыппен ойланған адам асығыстыққа ұрынбайды, сондықтан жауапты да дұрыс әрі орнықты береді…
Қыран қартайса, жағалтайға жалтаңдайды.
Негізгі мағынасы Қыран — ең биікке самғайтын, күшті де еркін құс. Ал қартайғанда оның қуаты кеміп, бұрынғыдай алысқа…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.