Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Білмеген мін емес,
Білместікке көнген мін.
Білместікке көнген мін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені білмеу адамның табиғи кемшілігі емес, өйткені адам бәрін б...
Қылша мойным - талша.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — «жіңішке мойным ағаштың талындай нәзік» дегенді білдіреді. Астарлы ма...
Құл құдасын табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ең төмен, ең қарапайым адам да өзіне лайық, өз дәрежесіне сай адаммен...
Тұлпар желіде танылады.
**Негізгі мағынасы** «Тұлпар желіде танылады» деген мақалдың тура мағынасы — жүйрік, мықты аттың шын қасиеті оны байлап...
Әр іске ақыл сыншы.
**Негізгі мағынасы** Әр істі бастарда да, атқарғанда да ақылға салу керек деген сөз. Тура мағынасында «ақыл» — істің дұр...
Көп келіссе, кірекеш түйесін сояды.
**Негізгі мағынасы** Көп адам бір іске бірдей келісіп, ортақ шешімге тоқтаса, ойланбайтын, орынсыз қадамға да барады дег...
Өткір пышақ қынға қас,
Өтірік сөз жанға қас.
Өтірік сөз жанға қас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындық пен өтіріктің ара жігін ашып тұр. Өткір пышақ қынға симай, сыртқа шығып тұрса, қа...
Жан қиналмай жұмыс бітпес,
Талап қылмай мұратқа жетпес.
Талап қылмай мұратқа жетпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбексіз, қиналыссыз ешбір іс оңай бітпейтінін айтады. Бір мақсатқа, мұратқа жету үшін ад...
Арқан үзіледі, борыш үзілмейді.
**Негізгі мағынасы** Арқан көзге мықты көрінгенімен, уақыт өте тозып, үзіледі. Ал борыш — адам мойнындағы жауап, парыз,...
Құс қанатымен, ер жолдасымен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — құс қанаты арқылы ұшады, ал адамға өмір жолында тірек болатын жолдас к...
Қаңтарда қатқан мұздай.
**Негізгі мағынасы** «Қаңтарда қатқан мұздай» деген мақал бір нәрсенің өте қатты, суық, берік немесе қатып қалған күйін...
Көп ақымақтың ағасы болғанша,
Бір ақылдының інісі бол.
Бір ақылдының інісі бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл мен парасаттың көптіктен де, атақ-даңқтан да жоғары екенін білдіреді. Тура мағынасын...
Тәнің таза болғанша,
Жаның таза болсын.
Жаның таза болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы тазалығынан гөрі ішкі тазалығының, яғни жанның пәктігі мен ниеттің адалдығ...
Күңнің қызы еркелесе,
Аспандағы жұлдызды әпер дер.
Құлдың ұлы еркелесе,
Ханның қызын әпер дер.
Аспандағы жұлдызды әпер дер.
Құлдың ұлы еркелесе,
Ханның қызын әпер дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам тым ерке, шолжың, орынсыз талапшыл болса, тойымсыздыққа салынып, қолда жоқты сұрайды...
Кімнің жерін жерленсең,
Соның жырын жырларсың.
Соның жырын жырларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қай ортада өсіп, кімнің қоластында, кімнің ықпалында жүрсе, соның сөзін сөйлеп, соны...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.