Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жақсының шапағаты
Тиер тар жерде.
Жаманның кесапаты
Тиер әр жерде.
Тиер тар жерде.
Жаманның кесапаты
Тиер әр жерде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның пайдасы тек кең кезде емес, қысылған, қиын шақта ерекше білінетінін айтады....
Үндемеген үйдей пәледен құтылады.
**Негізгі мағынасы** Үндемеген үйдей пәледен құтылады деген мақал артық сөздің адамды қиындыққа, дау-дамайға, тіпті қауі...
Қайықшымен жақын болсаң,
Дауыл күні қайығын суға саларсың.
Дауыл күні қайығын суға саларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам кіммен араласса, соның мінезі мен ісі өзіне әсер ететінін ескертеді. Қайықшыға жақын...
Бақыттың көзі соқыр:
не тазға, не ақылы азға қонады.
не тазға, не ақылы азға қонады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, ол астарлап айтылған сөз. Мұнда «бақыт» — адамның пешенесіне, жолын...
Түске дейін мүйіз, түстен кейін киіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал уақыттың, істің және адам жағдайының тез өзгеретінін білдіреді. Тура мағынасында қарасақ,...
Өнерлі өлмес, өнерсіз күнкөрмес.
**Негізгі мағынасы** Өнері бар адам өмірде өз орнын табады, абыройы да, наны да болады деген ой айтылады. Мұндағы «өлмес...
Борыш көркі - төлеген.
**Негізгі мағынасы** «Борыш көркі — төлеген» деген мақал қарыздың да, уәденің де сәні оны дер кезінде өтеуде екенін біл...
Ауру жүйкені бұзады,
Жүйке ұйқыны бұзады.
Жүйке ұйқыны бұзады.
**Негізгі мағынасы** Ауру адамды әлсіретіп, мазасыз етеді; сол мазасыздық жүйкені тоздырады. Жүйке тозса, адамның тынысы...
Жаманға жалынба, адамға табынба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды жөнсіз қорланбауға, өз қадірін түсірмеуге үндейді. «Жаманға жалынба» дегені — ниет...
Құста сүт жоқ,
Жылқыда өт жоқ.
Жылқыда өт жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құста сүт болмайды, жылқыда өт болмайды. Астарлы мағынасы: әр нәрсенің...
Күң көтінде күміс жылтырайды,
Оны бәйбіше сұрайды.
Оны бәйбіше сұрайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күңнің арт жағындағы күміс әшекей жарқырап көрінеді, соны бәйбіше байқа...
Сұлу сұқтануға жақсы,
Ақыл жұптануға жақсы.
Ақыл жұптануға жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы сұлулықтың көру, тамсану үшін ғана жарасатынын, ал ақылдың адамды өмірде серік еті...
Жиен неге ел болмайды, малы болса;
Желке неге ас болмайды, майы болса.
Желке неге ас болмайды, майы болса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жиеннің өз жұртынан бөлек, нағашы жұртқа қатысты айтылатыны сияқты, «ма...
Баланың жақсысы - сүйініш,
жаманы - күйініш.
жаманы - күйініш.
**Негізгі мағынасы** Баланың жақсысы ата-анаға қуаныш, үміт, мақтаныш әкеледі. Ал тәрбиесіз, тыңдамайтын, теріс мінезді...
Жұрттан Сүлеймен туады,
Бізден сілейген туады.
Бізден сілейген туады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тегі бір болғанымен, ел ішіндегі тәрбие, талап, намыс пен талант әртүрлі болатын...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.