Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Көңілі жаманнан көзсіз бала туады.
Негізгі мағынасы Көңілі жаман, ниеті бұзылған адамның тәрбиесінен, сөзінен не ісінен пайда аз, кесір көп болады деген…
Жақсы жігіт
Досының жайын ойлайды,
Жаман жігіт
Басының қамын ойлайды.
Досының жайын ойлайды,
Жаман жігіт
Басының қамын ойлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы жігіттің өз пайдасынан бұрын досының жағдайын ойлайтынын, ал жаман жігіттің тек өз…
Өмір өзіңдікі, өлім өзгенікі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірі өз қолында екенін, ал өлімнің өз еркінен тыс, басқа бір құбылыс екенін…
Тісің барда бір шайна.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қолында мүмкіндік, күш-қуат, денсаулық, уақыт бар кезде іске кірісу керек деген ойды…
Әділдікке жан құрбан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әділдік үшін адам өз жанын да қиюға дайын деген ойды білдіреді. Астарлы…
Аузың айтқанды қолмен істе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам сөз бен істің бірдей болуын талап етеді. Яғни, бір нәрсені айтып қана қоймай, соған сай…
Ит аузына түскен соқта жаншылмай қалмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің аузына түскен соқта, яғни бір нәрсе тістеліп, ауызға түскенде…
Жақсы - желге қалқан,
күнге пана.
күнге пана.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адамның ел ішіндегі орны қандай биік екенін білдіреді. Тура мағынасында желден…
Сараңға мал қайғы,
Сардарға жан қайғы.
Сардарға жан қайғы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сараң адамның ойы мен уайымы мал-мүлікке, дүние жинауға байланып қалатынын білдіреді. Ол…
Тіл ерді қабірге салар,
Нарды қазанға салар.
Нарды қазанға салар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің құдіреті зор екенін ескертеді. Тілді дұрыс қолданбаса, ол ердің де басына бәле тігіп…
Өтіріктің шиесін шындың шешеді.
Негізгі мағынасы Өтірік қанша әдемі айтылғанмен, оның түбі бір ашылады. Мақалдың тура мағынасы — шиені, яғни түйінді…
Өтірікші алдымен өзін алдар.
Негізгі мағынасы Өтірік айтқан адам ең алдымен өзіне зиян келтіреді. Ол жалған сөзге үйреніп, шындықты бұрмалаған сайын…
Әділ кісіге әркім-ақ бажа.
Негізгі мағынасы «Әділ кісіге әркім-ақ бажа» деген мақал әділ, турашыл адамның бәріне бірдей жағымды болатынын…
Сен істегенді мен істедім,
Сенен артық не істедім?
Сенен артық не істедім?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз еңбегі мен ісін асыра мақтамауы керек екенін білдіреді. «Сен істегенді мен…
Өз айыбыңды өзгеден көрме,
Кісі айыбын көздеме.
Кісі айыбын көздеме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды өз қатесін өзі көре білуге, кінәні басқа біреуден іздемеуге үйретеді. Бір істің дұрыс…
Кәрі атын мақтаған жолда қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жол жүргенде кәрі атын асыра мақтап, соған сеніп шыққан адам діттеген…
Жел жебедей жерге тығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты желдің жердегі нәрсені жебедей шаншып, иіп, төмен басып жіберетіні…
Жөргекте жабысқан ауру өлмей қалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаңа туған нәресте жөргектегі кезінен бойға сіңген дерт, мінез не кесел оңайлықпен…
Ит - адамның құлағы.
Негізгі мағынасы Ит – адамның сенімді серігі, күзетшісі, сақшысы деген ойды білдіреді. Тура мағынада ит үйді бағып…
Құтырғаннан құтылған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қатты ашуға, ессіздікке, ойсыз әрекетке салынудан аман қалғанын білдіреді. Тура…
Соқырдан қарауыл қойсаң,
Жұртыңды жауға алдырар.
Наданнан қарауыл қойсаң,
Еліңді дауға қалдырар.
Жұртыңды жауға алдырар.
Наданнан қарауыл қойсаң,
Еліңді дауға қалдырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер күзетшіге көзі көрмейтін соқыр адамды немесе білімсіз наданды қойсаң…
Адам өз қолын өзі кесе алмайды.
Негізгі мағынасы Адам өз қолын өзі кесе алмайды деген сөздің тура мағынасы — адам өз денесіне өзі қасақана зиян келтіре…
Төрт аяғы тең жорға,
Сүдігерге сүрінер.
Сүдігерге сүрінер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай мінсіз, ширақ, мықты көрінгеннің өзі кейде кіші ғана кедергіден сүрінуі мүмкін…
Сыйлай берсең, сараң да мырза болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жүрегіне жылылық, сыйластық пен құрмет көрсетілсе, тіпті сараң, тар пейілді кісі де…
Жақсыға жаман тең келмес,
Көтергенмен кеудесін.
Көтергенмен кеудесін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның арасы жер мен көктей екенін білдіреді. Жақсының ісі, мінезі…
Аты семіздің жолы тегіс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында семіз, күтімі жақсы аттың жүрісі де жеңіл, жолға төзімді болатынын…
Құлан семірген жеріне жынын шашады.
Негізгі мағынасы Құлан өзі семірген, қорек тапқан жеріне қайта келіп, сол жерді былғайды деген тура мағына бар. Астарлы…
Ауырған азап шегеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауырған адамның шын мәнінде қиналатынын, аурудың салмағын оны көрген емес, соны бастан…
Шын сөздің маңдайы қасқа.
Негізгі мағынасы Шын сөздің маңдайы қасқа деген мақал ақиқат сөздің ашық та анық болатынын білдіреді. Тура мағынада…
Өз халқының қарғысын алған,
Өзге халықтың алғысын алмас.
Өзге халықтың алғысын алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз халқының, өз елінің разылығын жоғалтса, сырт көзден де шын құрметке ие бола…
Арту-арту құм келсе,
Атан тартар бүгіліп.
Атан тартар бүгіліп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп құм артылғанда, ауыр жүктің салмағын атан түйе ғана тарта алады, ол да…
Оспадардың ойыны бұзық.
Негізгі мағынасы Осы мақал адамның мінезі көрген жерде ойын да, ісі де бұзылатынын білдіреді. Тура мағынада, әдепсіз…
Қадірлі кісі қартаймайды.
Негізгі мағынасы Қадірі бар, елге сыйлы, сөзі өтімді адамды жұрт ешқашан «кәрі» деп кемітпейді. Бұл жерде қартаюдың өзі…
Бойыңдай бой табылғанмен,
Ойындай ой табылмайды.
Ойындай ой табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы көркі мен ішкі ақылын салыстырады. Бір адамнан өзіңе ұқсас бойды, түрді не…
Оспадар орға жығар.
Негізгі мағынасы Оспадарлық — әдепсіздік, дөрекілік, орынсыз қылық. Бұл мақал адам сыпайылықтан айырылса, өзіне де…
Балаға байқап сөйлесең, ақылыңа көнер,
Байқамай шет сөйлесең, көп ішінде өлер.
Байқамай шет сөйлесең, көп ішінде өлер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баламен сөйлескенде өте сақ, ойланып сөйлеу керек екенін білдіреді. Балаға жұмсақ, байыппен…
Бектен белгі белге медет.
Негізгі мағынасы «Бектен белгі белге медет» деген мақалдың астарында ел ішіндегі беделді, сөзі өтімді адамның берген…
Өтірік түбі - шын, бақсы түбі - жын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өтірік айтқанның соңы бір күні шындыққа тіреледі, ал бақсы-балгерлік…
Сай сайға құяды,
Шұқанаққа дәнеңе жоқ.
Шұқанаққа дәнеңе жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сайдан аққан су сайға барып құяды, ал шұқанақта су тұрмайды, оған ештеңе…
Ақымақпен астаспа,
Ақылдымен қастаспа.
Ақылдымен қастаспа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласуда ақылға жүгінуді үйретеді. Ақымақпен астаспа дегені — ойсыз, салдыр-салақ…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.