«Қоян аяғын жеген.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл тіркес бір орында тұрақтамайтын, үнемі жүріп-тұрып, елгезек жүгіретін адамға қатысты әзіл ретінде айтылады. Қоянның жүйріктігі сол адамға жұғып кеткендей: аяғы жеңіл, бір жерде тыныш отыра алмайды. Сондықтан ұзақ жол жүре беретін, үйде отырмайтын, ылғи бір жаққа асығып жүретін кісіні «қоянның аяғын жеген бе?» деп қалжыңдайды. Кейде бұл сөз мақтау ретінде айтылады: шапшаң, тапсырманы тез орындайтын адамды осылай сипаттайды. Кейде, керісінше, тынымсыздықты, бір іске тұрақтамауды сынайды.
Образдар мен теңеулер
Қоян — далада ең жүйрік, бір орында ұзақ тұрмайтын, сәл дыбыстан ата жөнелетін аң. Оның аяғы — жылдамдық пен тынымсыздықтың белгісі. «Аяғын жеген» деген бейне әсірелеу: қоянның қасиеті адамға жұққандай, оның да аяғы жеңіл, жүрісі шапшаң болып кеткен. Сөздің әзілі де осында.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл сөзді сапардан сапарға шығып, үйде тұрақтамайтын адамға немесе жүгіріп жүріп бәрін үлгеретін пысық кісіге айтады. Мысалы, бір күнде үш қалада жұмыс бітіріп оралған курьерді не жиі іссапарға шығатын маманды достары «қоянның аяғын жегенсің бе?» деп күле сұрайды. Тек шапшаңдық пен әбігерді шатастырмаған жөн: жүрдек адамға да тыныс алатын кез керек.