Қорықсаң, құның болмайды,
Жауды жеңбей, тыным болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қорқақ адамға қадір де, бедел де қонбайды; ал жауды жеңбей, тыныштыққа жету қиын. Астарлы мағынасы — өмірдегі кез келген кедергіден, қауіптен немесе әділетсіздіктен именбей, батыл әрекет ету керек. Адам қорқынышқа берілсе, өз мүмкіндігін де, абыройын да жоғалтады. Ал қиындықты жеңіп, қарсы тұрған кезде ғана шынайы тыныштық орнайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қорқу» — тек жаудан сескену емес, жалпы жасқаншақтықтың белгісі. «Құн» сөзі адамның қадірі, бағасы, абыройы дегенді білдіреді. «Жау» — сыртқы дұшпан ғана емес, өмірдегі тосқауыл, қауіп, әділетсіздік, әлсіздік секілді күштерді де меңзейді. «Тыным» — жай ғана тынығу емес, жан тыныштығы мен ел ішінің амандығы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз ойын ашық айтуға, әділдік үшін тұруға, қиын сәтте тайсалмауға шақырады. Мысалы, мектепте бір оқушыны мазақтап жүргенде, қорқып үнсіз қалмай, мұғалімге айту немесе ара түсіп қорғау — осы мақалдың өмірдегі көрінісі. Батылдық көбіне бір сәттік шешімнен басталады.
Jaýdy jeńbeı, tynym bolmaıdy.