Қулығы көген (басынан) аспайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал айлакер, қу адам өз қулығын қанша жасыруға тырысса да, оның шын пиғылы ұзаққа бармайтынын білдіреді. Тура мағынасында көгеннің басынан аспау — бір нәрсенің өз өлшемінен, шегінен шықпау дегенді аңғартады. Астарлы мағынасы — қулықтың шегі болады, ол түбінде әшкере болып, адамның беделіне нұқсан келтіреді. Халық мұнда адалдықты жоғары қойып, айламен емес, тура жолмен өмір сүруді ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көген» — мал байлайтын, белгілі бір межесі бар құрал. Сол арқылы адамның қулығы да сол көгендей тар, шектеулі екені меңзеледі. «Басынан аспайды» деген тіркес қулықтың өрісі кең емес, биіктеп кетпейді, ақырында өз орнында қалады деген ой береді. Яғни, сырт көзге жасырын көрінгенімен, артық айла адамды алысқа апармайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал өтірік ақпарат тарататын, біреуді алдауға тырысатын адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста бір қызметкер өз қатесін жасырып, кінәні басқаға аудармақ болады, бірақ тексеріс кезінде бәрі анықталып қалады. Сонда «қулығы көген (басынан) аспайды» деп, оның айласы ұзаққа созылмайтыны ескертіледі.