Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Күркіреген бураны келеде көр.
Негізгі мағынасы Күркіреген бураны келеде көр — сырттай күшті, адуынды көрінген нәрсенің шын бейнесін қауіпсіз, тыныш…
Ердің аты көлдей, өзі шөлдей.
Негізгі мағынасы Ер азаматтың аты мен даңқы сырт көзге көлдей үлкен, кең көрінгенімен, өз басы кедей, таршылықта өмір…
Адасқан қаздай, руы аздай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның елінен, ортасынан не сүйенер тірегінен айырылғандағы күйін бейнелейді. Тура…
Алдынан дау,
Артынан сөз кетпеген.
Артынан сөз кетпеген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішінде аты шыққан, көптің көзіне түскен адам туралы айтады. Оның алдыңғы жағында да…
Баста ақыл болмаса,
Көз - бөстектің жыртығы.
Көз - бөстектің жыртығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның басындағы ақылдың қадірін айтады. Егер адамда ой, парасат, дұрыс бағыт болмаса, оның…
Жаны күйген Тәңірісін қарғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қатты қиналған, жан жарасы терең ашуланған сәтінде өз ызасын тежей алмай, тіпті…
Қырсықты қой қыста қырқылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қырсық, көнбіс емес қойды қыста қырқу қиын әрі қолайсыз жұмыс дегенді…
Өзгеге деген өседі,
Өзіме деген өшеді.
Өзіме деген өшеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы кеңпейілділік пен өзімшілдікті салыстырады. «Өзгеге деген өседі» дегені…
Білмеген мың пәлеге тұтылар,
Білген мың пәледен құтылар.
Білген мың пәледен құтылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: білмеген адам қауіпті нәрсені аңғармай, сан қилы қиындыққа душар болады…
Бит ішіне қан құяды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі кеселі, кішігірім көрінген нәрсенің өзі зор зиян әкелетінін білдіреді. Тура…
Көңіл қонақасы емес.
Негізгі мағынасы «Көңіл қонақасы емес» деген мақал адамның ішкі сезімі мен көңіл күйі сырттағы сый-сияпатпен, тамақпен…
Тұлпардан тұяқ қалар,
Сұңқардан қияқ қалар.
Сұңқардан қияқ қалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жүйрік тұлпар өлсе де, артында тұяғы, белгісі қалады; қыран сұңқардан да…
Өтірікшінің куәсі қасында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өтірік айтатын адамның сөзіне толық сенуге болмайтынын білдіреді. Өтірікші өз өтірігін…
Түйе деген жануар,
Түзде жүрсе семірер.
Тіздеп қойса аяғын,
Тұзға қарай емінер.
Түзде жүрсе семірер.
Тіздеп қойса аяғын,
Тұзға қарай емінер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал түйенің мінезі арқылы адамның бір қасиетін тұспалдайды: табиғатында керексіз не пайдасыз…
Жоқшысы жоқ ел жетім.
Негізгі мағынасы «Жоқшысы жоқ ел жетім» деген мақал елдің сөзін сөйлейтін, мұңын мұңдайтын, қамын ойлайтын адамы…
Өтірік деген дұшпан бар,
Отқа сүйреп салатын.
Отқа сүйреп салатын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өтіріктің адамға да, қоғамға да зиян екенін ескертеді. Тура мағынасында «өтірік» адамды…
Ерді асы үшін сыйлама,
Басы үшін сыйла.
Басы үшін сыйла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қадірі оның сыртқы пайдасымен емес, өз болмысымен, ақылымен, абыройымен өлшенетінін…
Шынымен жыласа,
Соқыр көзден жас шығады.
Соқыр көзден жас шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шынайы қайғысы, жүректегі қатты күйзелісі сыртқа еріксіз білінетінін білдіреді. Тура…
Тіл дәмдіні ұнатар,
Көз әрліні ұнатар.
Көз әрліні ұнатар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның талғамы мен қалауы әртүрлі болатынын білдіреді. Тіл дәмді тағамды жақсы көрсе, көз…
Дос адамның белгісі қарлығаштай
Қас адамның белгісі қара тастай.
Қас адамның белгісі қара тастай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезін екі түрлі бейнемен салыстырады. Дос адам қарлығаштай — жеңіл, жылы, жанға…
Есінеу-есінеу бір екен,
Есіл де менің қатыным.
Есіл де менің қатыным.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір істі қайталап, нәтижеге жетпесе де, одан бас тартпай, сол әрекетті жалғастыра…
Өтірікші алдымен өзін алдар.
Негізгі мағынасы Өтірік айтқан адам ең алдымен өзіне зиян келтіреді. Ол жалған сөзге үйреніп, шындықты бұрмалаған сайын…
Байы өлген қатын келіншек болады,
Кедей болар жігіт еріншек болады.
Кедей болар жігіт еріншек болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның тұрмыс жағдайы мінезге тікелей әсер ететінін астарлап айтады. Байы өлген әйел…
Түйе қартайса да, тартуын қоймайды,
Өрт сөніп бара жатса да, шарпуын қоймайды.
Өрт сөніп бара жатса да, шарпуын қоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның немесе жан-жануардың жасы ұлғайса да, бұрынғы дағдысы мен мінезі сақталатынын…
Асқақтасаң, асқаққа асыларсың,
Бәсең болсаң, бәйгеге қосыларсың.
Бәсең болсаң, бәйгеге қосыларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезін де, орнын да біліп жүруді ескертеді. Тура мағынада: тым асқақтап, кеуде…
Ақылды қарт айып іздемейді.
Негізгі мағынасы Ақылды қарт адам өзгеден мін іздеп, ұсақ-түйекке ұрыспайды, кісінің кемшілігін бетіне басып, айыптауға…
Сараңдық соңы - арамдық.
Негізгі мағынасы Сараңдық адамды тарылтады: өз пайдасын ғана ойлаған кісі бірте-бірте әділ жолдан тайып, өтірікке…
Шақты деп араз болма арамен, балы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай ұсақ нәрсеге бола ренжісіп, араға сызат түсірме деген ойды білдіреді. «Шақты»…
Құтырғаннан құтылған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қатты ашуға, ессіздікке, ойсыз әрекетке салынудан аман қалғанын білдіреді. Тура…
Арғымақтың тұяғы,
Тасты басса, кетілер,
Сазды басса, жетілер.
Тасты басса, кетілер,
Сазды басса, жетілер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал арғымақтың аяқ алысы мен серпінін үлгі етіп, жүйрік, талапты адам қай ортада жүрсе де ілгері…
Тісің барда бір шайна.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қолында мүмкіндік, күш-қуат, денсаулық, уақыт бар кезде іске кірісу керек деген ойды…
Қытай көп пе, қыпшақ көп пе?
Негізгі мағынасы «Қытай көп пе, қыпшақ көп пе?» деген мақал-мәтел сан жағынан асыра мақтанбауға, өз руыңды не жұртыңды…
Көңілі жаманнан көзсіз бала туады.
Негізгі мағынасы Көңілі жаман, ниеті бұзылған адамның тәрбиесінен, сөзінен не ісінен пайда аз, кесір көп болады деген…
Кісі жапа көрмей, опа көрмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірде ауырлық, сынақ, қате не қиянат көрмей тұрып, шынайы опаға, яғни жақсылықтың…
Ит - адамның құлағы.
Негізгі мағынасы Ит – адамның сенімді серігі, күзетшісі, сақшысы деген ойды білдіреді. Тура мағынада ит үйді бағып…
Өмір өзіңдікі, өлім өзгенікі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірі өз қолында екенін, ал өлімнің өз еркінен тыс, басқа бір құбылыс екенін…
Жақсыға жолдас болсаң, ісің бітер,
Жаманға жолдас болсаң, басың кетер.
Жаманға жолдас болсаң, басың кетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адаммен аралассаң, ісің оңға басып, бастаған жұмысыңның берекесі болады дегенді…
Жел жебедей жерге тығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты желдің жердегі нәрсені жебедей шаншып, иіп, төмен басып жіберетіні…
Соқырдан қарауыл қойсаң,
Жұртыңды жауға алдырар.
Наданнан қарауыл қойсаң,
Еліңді дауға қалдырар.
Жұртыңды жауға алдырар.
Наданнан қарауыл қойсаң,
Еліңді дауға қалдырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер күзетшіге көзі көрмейтін соқыр адамды немесе білімсіз наданды қойсаң…
Жақсы - желге қалқан,
күнге пана.
күнге пана.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адамның ел ішіндегі орны қандай биік екенін білдіреді. Тура мағынасында желден…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.