Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
797.2K
Қаралым
171
Орташа
Сұрыптау:
Әншейінде ауыз жаппас,
«Айт!» дегенде жағын ашпас.
«Айт!» дегенде жағын ашпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге келгенде бос, бірақ іске шақырғанда тартыншақ адамды әжуалайды. Тура мағынада — әде...
Ақылдының алдымен жүр,
Ақымақтың артымен жүр.
Ақымақтың артымен жүр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адаммен араласқанда оның ақылына, ісіне, мінезіне қарап жүру керек екенін білдіреді. Ақыл...
Көп сөз - бос сөз.
**Негізгі мағынасы** Көп сөз - бос сөз деген мақал артық сөйлеудің пайдасы аз екенін, сөзді көбейте бергеннен ойдың салм...
Ағайынға қадірім жоқ, бетімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз қадірі кейде ең жақын ортасында толық бағаланбай қалатынын білдіреді. «Ағайынғ...
Бидің айтқанын құл да айтады,
Бірақ аузының дуасы жоқ.
Бірақ аузының дуасы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің сөзін қайталау оңай, оны кез келген адам айта алады. Астарлы м...
Қызыл бет ұятсыз.
**Негізгі мағынасы** «Қызыл бет ұятсыз» мақалы адамның бетінің қызаруы, ұялуы оның ар-ұяты бар екенін білдірсе, ал ұялма...
Ұрлық түбі - қорлық.
**Негізгі мағынасы** Ұрлық жасау адамды ешқашан жақсылыққа жеткізбейді. Басында пайда сияқты көрінгенімен, соңы ұятқа, ж...
Ел іші тентексіз,
Мал іші індетсіз болмас.
Мал іші індетсіз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің ішінде де, малдың арасында да мінсіз, мүлде кедергісіз жағдай болмайтынын білдіред...
Тәнің таза болғанша,
Жаның таза болсын.
Жаның таза болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы тазалығынан гөрі ішкі тазалығының, яғни жанның пәктігі мен ниеттің адалдығ...
Ми ойлағанды тіл тындырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ойын жүзеге асыратын, ішкі ойды сыртқа шығаратын күш — тіл екенін білдіреді. Адам не...
Сорлы ырым етер, ырымы қырын кетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тағдырға сеніп, орынсыз ырымға тым арқа сүйеген адамның ісі оңға баспайтынын білдіреді. Т...
Ондай-ондай хан қызында да болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның қызы сияқты ең мәртебелі, тәрбиелі деген адамның өзінде де кемш...
Білімсіздің білмегенін кешірмесең,
Білгенің қайсы.
Білгенің қайсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені білмейтін адамды кешірмесең, сенің өз білгеніңнің де қадірі...
Досым көп деп мақтанба,
Малым көп деп мақтанба,
Білгішсініп сұқтанба,
Бәріңнен де зор бар.
Малым көп деп мақтанба,
Білгішсініп сұқтанба,
Бәріңнен де зор бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға күпірленбе, астамсынба, өзіңді өзгеден жоғары қойма деген ой айтады. Досың көп бол...
Көз жетпеген жерге сөз жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің құдіретін көрсетеді. Тура мағынасында көз көрмейтін алыс жерге адам өзі бара алмас...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.