Көкте - Құдай , жерге - құмай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Көкте - Құдай, жерге - құмай» деген мақал адамның өз орнын, шындықтың жоғарғы күшке тәуелді екенін аңғартады. Тура мағынасында көкте — аспанда Құдай, ал жерде — құмай құс сияқты қырағы, мықты тіршілік иесі бар деген ұғым береді. Астарлы мағынасы — дүниеде өзінен биік құдірет те бар, ал жер бетінде де айлакер, алғыр, мықты жандар кездеседі; сондықтан адам кеуде көтермей, сақ, байыпты болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көк» — биіктік, құдірет, тағдыр мен тылсым күштің белгісі. «Құмай» — қазақ танымында өте қырағы, жетік аңшы құс, шапшаңдық пен сергектіктің бейнесі. Екі образ қатар келіп, аспандағы құдірет пен жердегі алғырлықты салыстырады. Яғни, адамға бір жағынан тәубе, екінші жағынан сергектік қажет екенін білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне адамның шектен тыс мақтанбауына, бәрін өз күшіммен бітірдім деп ойламауына байланысты айтылады. Мысалы, бір адам қызметте биікке көтерілсе, өзгелер оған «Көкте - Құдай, жерге - құмай» деп, өмірде бәрі өзгермелі екенін, сақтық пен кішіпейілділік керек екенін еске сала алады.