Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Жаман ұры жақындағысын қармайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман ұры қолына түскен ең жақын, ең оңай затты іліп әкетеді. Астарлы…
Молда білгенін оңиды,
Қарға көргенін шоқиды.
Қарға көргенін шоқиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бойындағы дағды мен үйренген әдеті қайталанып отыратынын білдіреді. Молда білгенін…
Шыдаған ойына жетер.
Негізгі мағынасы «Шыдаған ойына жетер» деген мақалдың тура мағынасы — сабыр еткен адам өз мақсатына, көздеген ісіне…
Арба айдаған алдына қарайды.
Негізгі мағынасы Арба айдаған адам жолға қарап отырады, өйткені арбаның бағыты мен қауіпсіздігі оның алдыңғы көргеніне…
Өршіл рухтан өлмес батыр туады.
Негізгі мағынасы Өршіл рухы бар адамнан нағыз батыр, қайсар тұлға қалыптасады. Мұнда тура мағынада батырдың ерлігі…
Ойынды көтермегеннің басы таз болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ойынның, қимыл-қозғалыстың ауырлығына шыдамаған адамның басы таз болады…
Иттен бір сүйек қарыздар.
Негізгі мағынасы «Иттен бір сүйек қарыздар» деген мақалдың тура мағынасы — итке бір сүйек беру керек, яғни өте шағын…
Көргенсіз десе кек тұтпа,
Көргеніңнен көрмегенің көп.
Көргеніңнен көрмегенің көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға айтылған ескертуді, сын мен кемшілікті ауыр көрмеуді үйретеді. Біреудің «көргенсіз»…
Екі сөйлеген қарияның қадірі кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі рет сөйлеп, бір айтқанынан өзі қайтатын қарияның сөзі өтпей қалады…
Күміс азса, күл болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай асыл көрінген нәрсенің де қадірі кетсе, құны жоғалатынын білдіреді. Тура мағынасында…
Ханға ерген ерін кұшақтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ханға ерген, яғни биліктің қасында жүрген адам, ақырында еркінен айырылып…
Болдырған сиыр молаға сүйкенеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әлсіреген, жүдеу сиыр тыныш тұрмай, қабірдің басына барып сүйкенеді…
Жақсының туғаны - бір той, өлгені - бір той.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы, абыройлы адамның өмірі елге қуаныш әкелетінін айтады. Оның дүниеге келуі де, өмірден…
Жамандықты көп көрген
Жақсы сөзге «Жә!» демес.
Жақсы сөзге «Жә!» демес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жамандықты көп көріп, өмірдің ауыртпалығын сезген адам жақсы сөзді елемей…
Лұқпан мың жасаған.
Негізгі мағынасы «Лұқпан мың жасаған» деген сөз ұзақ ғұмыр, мол тәжірибе және өмірдің талай сынын көрген даналық туралы…
Әркім сүйгеннің құлы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жүрек қалауына берілетінін білдіреді. Тура мағынасында, әркім өзі жақсы көрген…
Соқырдан қарауыл қойсаң,
Елді жауға алдырар.
Наданнан би қойсаң,
Елді дауға қалдырар.
Елді жауға алдырар.
Наданнан би қойсаң,
Елді дауға қалдырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал басшылыққа, жауапты іске білімсіз, көрегенсіз адамды қоюдың қауіпті екенін ескертеді. Тура…
Арамнан алған түйеден
Адалдан алған ешкі артық,
Жаманнан алған сұлудан,
Жаман да болса, текті артық.
Адалдан алған ешкі артық,
Жаманнан алған сұлудан,
Жаман да болса, текті артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың айтпағы — дүние-мүліктің, малдың не адамның сыртқы ірі не әдемі болуынан гөрі, оның адал…
Тыйылмаған ауызда пәле бар.
Негізгі мағынасы Тыйылмаған ауызда пәле бар деген мақал адам көп сөйлеп, ойланбай тіл қатса, өзіне де, өзгеге де кесірі…
Қатардан ассаң да, халықтан аспақ жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам қанша биікке көтерілсе де, қатарластарынан озып шықса да, халықтың…
Тұлпар дүлдүлдігінен,
Адам білгірлігінен.
Адам білгірлігінен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тұлпардың мықтылығы оның жүйріктігі мен шапшаңдығынан көрінеді. Астарлы…
Бек берсе, бетіне қарама.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреу саған жақсылық жасап, сый-сияпат берсе, оның түр-тұлғасына…
Тіл жүйрік емес, шын жүйрік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тілдің өзі шапшаң ат сияқты жүйрік емес. Астарлы мағынасы — сөздің бәрі…
Ұзын шапан аяғыңа оралады,
Ұзын тіл мойныңа оралады.
Ұзын тіл мойныңа оралады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сөзді орынсыз созбай, ойланып сөйлеуді ескертеді. Тура мағынасында ұзын шапан…
Жақсының сөзі өлшеп пішкендей.
Негізгі мағынасы Жақсы адамның сөзі әрдайым ойлы, орынды, дәл болады. Ол асығыс айтпайды, біреудің көңілін жараламай…
Замана айнасы - замандас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның өз дәуірін, заман тынысын жақсы тануы үшін жанындағы замандасына…
Қамысты жаққанмен шоғы болмас,
Көк суды ішкенмен тоғы болмас.
Көк суды ішкенмен тоғы болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай бір нәрсені істегенмен, оның шын мәніне жетпесең, нәтиже болмайтынын білдіреді…
Қазан ботқаға тоймас.
Негізгі мағынасы Қазан ботқаға тоймас деген мақалдың тура мағынасы — қазанға ботқа салып құйғанмен, қазан «тойып»…
Ақылды ісіне сенеді,
Ақымақ түсіне сенеді.
Ақымақ түсіне сенеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды адам өз ісіне, еңбегіне, нақты нәтижесіне сенетінін білдіреді. Ол бос қиялға емес…
Туа мүкіс қозғалмас.
Негізгі мағынасы «Туа мүкіс қозғалмас» деген мақал адамның бойына тумысынан біткен кемшілік, мінез не қабілетсіздік…
Жылылық - күннен, мейірімділік - адамнан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша күн жерге жылу береді, ал адам жүрегінен мейірім төгеді. Астарлы…
Сорлының тамағын дүмшенің
« Біссімілласы » тауысады.
« Біссімілласы » тауысады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шала сауатты, дүмше адамның айтқан «біссімілласы» сорлының тамағын…
Жігіт - табысына мырза.
Негізгі мағынасы «Жігіт - табысына мырза» деген мақал ер азаматтың тапқан ырысын, еңбегімен келген табысын орнымен…
Жақсының үйі түссе, күйі түседі,
Жаманның үйі түссе, миы түседі.
Жаманның үйі түссе, миы түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның үйіне түскен қонаққа деген қарым-қатынасын салыстырады. Жақсы…
Ит те бойдағында керіледі.
Негізгі мағынасы «Ит те бойдағында керіледі» деген мақалдың тура мағынасы — еркін жүрген, мойнына жауапкершілік…
Саяқты үйреткен - таяқ.
Негізгі мағынасы «Саяқты үйреткен - таяқ» мақалы тәртіп пен жөнге салу көбіне талап пен жаза арқылы орнығатынын…
Аттың бәрі тұлпар емес,
Құстың бәрі сұңқар емес.
Құстың бәрі сұңқар емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: барлық ат бірдей жүйрік те, барлық құс бірдей қыран да емес. Астарлы…
Арықтың сорпасында дәм болмайды,
Ақымақтың сөзінде мән болмайды.
Ақымақтың сөзінде мән болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арықтың сорпасы нәрсіз, дәмсіз болады. Астарлы мағынасы — ақылы кем, ойы…
Арық аттың бабын тапсаң - тұлпар,
Күйкентайдың күйін тапсаң - сұңқар.
Күйкентайдың күйін тапсаң - сұңқар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әлсіздеу, жүдеулеу аттың күтімін дұрыс жасап, бабын келтірсең, ол да…
Сыпайыға өлім бар да, қорлық жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сыпайы, әдебі бар адам үшін өлім келсе де, қорлыққа түспейді деген сөз…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.