Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Алжыған төбет айға қарап үреді.
**Негізгі мағынасы** Алжыған төбет айға қарап үреді деген мақал сырт көзге пайдасыз, мәнсіз әрекетті әжуалайды. Мұнда ту...
Орамал тонға жарамаса да, жолға жарайды.
**Негізгі мағынасы** Орамал тонның орнын баса алмаса да, ол жол үстінде пайдаға жарайды деген ой айтылады. Яғни бір нәр...
Қуырдақтың көкесін түйе сойғанда көрерсің.
**Негізгі мағынасы** «Қуырдақтың көкесін түйе сойғанда көрерсің» деген мақалдың тура мағынасы — түйе сойылғанда ет көп...
Кісі есігі - темір (тоң) есік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өзгенің үйінің есігі темірдей қатты, суық, жабық деген ұғым береді. Ас...
Қарыз күліп кіріп, жылап шығады.
**Негізгі мағынасы** Қарыз алу алғашында жеңіл, тіпті қуанышты көрінеді: адамға қажет нәрсені дереу алуға мүмкіндік бере...
Ұлы атаның ері,
Екі көзінің бірі.
Екі көзінің бірі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ата-бабаның ер намысын, ұрпақтың сол абыройды жалғау міндетін білдіреді. Тура мағынада «ұ...
Екі молда - бір кісі,
Бір молда - жарты кісі.
Бір молда - жарты кісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: екі молда бір адамның орнындай, ал бір молда жарты адамның орнындай дег...
Аттылыға еріп,
Жаяудың таңы айырылады.
Жаяудың таңы айырылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: атты адамның жүрісі жылдам, ал жаяу адамның жолы ұзақ болғандықтан, оға...
Ат пен ат ақырлас болса,
Меңі жұғады.
Ат пен есек ақырлас болса,
Зеңі жұғады.
Меңі жұғады.
Ат пен есек ақырлас болса,
Зеңі жұғады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір қорада, бір жерде тұрған ат пен ат бір-біріне үйренісіп, тынысы ме...
Кемер белбеу - бел сәні,
Кемел жігіт - ел сәні.
Кемел жігіт - ел сәні.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігіттің көркі тек сыртқы келбетте емес, оның мінезі, тәрбиесі, ісі мен елге пайдасымен ө...
Желікке ерген жезөкше
Ер жақсысын талғамас.
Жетім өскен тас бауыр
Ел жақсысын талғамас.
Ер жақсысын талғамас.
Жетім өскен тас бауыр
Ел жақсысын талғамас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезінің бұзылған, тәрбие көрмеген, ар-намыстан алыстаған түрі жақсыны танымайтынын...
Жасы бір құрдас емес,
Заманы бір құрдас.
Заманы бір құрдас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жасы бір адам ғана емес, бір дәуірде, бір ортада өмір сүрген адамдар д...
Қатын өлді - қамшының сабы сынды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында бір адамның қайтыс болуын құралдың сынуымен салыстырып айтқандай көрінед...
Жайылып төсек, жазылып жастық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның төсегі жайылып, жастығы жазылып, тыныш ұйықтауға, еркін демалу...
Ділгір, ділгірдің бәрі білгір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мұқтаж, таршылық көрген, бір нәрсеге зәру адам көп нәрсені ойланып, сал...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.