Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Ақыл бастайды, аяқ тастайды.
Негізгі мағынасы Ақыл адамды дұрыс жолға бастап, істің жөнін көрсетеді. Бірақ кез келген іс тек оймен ғана бітпейді…
Аспандағы Айдан не пайда,
Жылынуға қолың жетпесе.
Жылынуға қолың жетпесе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аспандағы Ай әдемі болғанымен, оны ұстап алып, жылыну үшін пайдалана…
Ішіп тоймаған жалап тоймас.
Негізгі мағынасы «Ішіп тоймаған жалап тоймас» деген мақалдың тура мағынасы — ішіп жете қанағаттанбаған адам жалап та…
Ерке бала ел болмас.
Негізгі мағынасы «Ерке бала ел болмас» деген мақал баланы шектен тыс еркелетіп, ырыққа көндірмей өсірудің дұрыс…
Жерді тамшы, ерді қамшы ширатады.
Негізгі мағынасы Жер де, адам да әрекет пен ықпал арқылы жетіледі деген ой айтылады. Тура мағынасында жерге түскен…
Түйесін қу бас десең - иесіне тиеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйені жамандасаң, оның иесі намыстанады, ренжиді. Астарлы мағынасы…
Бұралқы мал мінуге жақсы,
Бұралқы сөз күлуге жақсы.
Бұралқы сөз күлуге жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: иесі жоқ, бұралқы жүрген малды уақытша мініп-түсуге болады, ал бұралқы…
Сырты жылтырағанның іші қалтырауық.
Негізгі мағынасы Сырты жылтырағанның іші қалтырауық деген мақал адамның сыртқы көрінісі алдамшы болуы мүмкін екенін…
Шала молда - жалтақ,
Сөйлер сөзге шорқақ.
Сөйлер сөзге шорқақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімді толық меңгермеген, бірақ өзін діндар не оқыған етіп көрсеткісі келетін адамның…
Надан молда - намазқой.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай діндар, намаз оқитын болып көрінгенімен, ілімі мен түсінігі таяз адамды сынайды…
Халық көздегіні ғана емес,
Көңілдегіні де көреді.
Көңілдегіні де көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдардың сыртқы іс-әрекетін ғана емес, ішкі ниеті мен көңіл күйін де байқайтынын…
Езбе мырыңдап жеңеді.
Негізгі мағынасы «Езбе мырыңдап жеңеді» деген мақалдың тура мағынасы — жұмсақ, босаң, езбелік мінезді адам біреуді…
Түзде мырзаң, үйде сырдаң.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезіндегі екіжүзділікті, сыртқа жақсы көрініп, үй ішінде салқын, қабағы қатулы…
Жалқау - өзіне жау.
Негізгі мағынасы «Жалқау - өзіне жау» деген мақал адамның ең үлкен кедергісі сырттан емес, көбіне өз бойындағы…
Өз сүйгенің өзіңе, үрдей көрінер көзіңе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жақсы көрген нәрсесін немесе жанға жақын кісісін өзгеден ерекше, тіпті айрықша…
Тігілмеген етігіңді мақтама.
Негізгі мағынасы Тігілмеген етігіңді мақтама дегені — әлі бітпеген, қолыңда жоқ, нәтижесі шықпаған нәрсені асырып…
Жанашырыңыз жоқ болса,
Жатпен жалғыз жүрмеңіз.
Қоштаушыңыз жоқ болса,
Біле тұра білмеңіз.
Жатпен жалғыз жүрмеңіз.
Қоштаушыңыз жоқ болса,
Біле тұра білмеңіз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сүйенер жан, ақыл қосар тірек болмаса, кез келген істі оңайлықпен бастама, әсіресе…
Ой да тұтқындалады.
Негізгі мағынасы «Ой да тұтқындалады» деген мақал адамның ойы еркін болғанымен, кейде сыртқы жағдай, қорқыныш, тар…
Құдай жүгіртпегенді
Бұзау - жүгіртеді.
Бұзау - жүгіртеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — Құдай адамды бір іске өзі жетелемесе де, кейде кішкентай ғана себеп үлкен…
Жасқаншақтың жаны тәтті.
Негізгі мағынасы Жасқаншақ адам қауіптен көп қорқып, өз өмірін, тыныштығын бәрінен жоғары қояды. Бұл мақалдың тура…
Көңіл - ашылған нұр,
Күлкі - ашылған гүл.
Күлкі - ашылған гүл.
Негізгі мағынасы Көңіл ашық, адам жүзінен жылылық пен шаттық көрініп тұрса, ол айналасына да қуат береді. Мақал тура…
Қорықпас келін қой басынан қорқады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қатты жүректі емес, үрейшіл келін тіпті қойдың басынан да қорқады…
Мақтаншақ қысыр сиыр сауады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның орынсыз мақтануы бос сөз екенін білдіреді. Тура мағынада қысыр сиырдан сүт…
Сақ қарға сағағынан ілінер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сақ, қырағы қарға жеміне немесе ілігіп қалатын нәрсеге өзінің сағағынан…
Құдайдың сақалын сипағандай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі асықпай, өте баяу, босаң, сылбыр орындауды білдіреді. Тура мағынасында адам…
Тәнім - жаным садағасы,
Жаным - арым садағасы.
Жаным - арым садағасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең қымбат құндылықтарын сатылы түрде көрсетеді: алдымен тән, одан да қымбат жан, ал…
Сөз түпсіз, өмір шексіз.
Негізгі мағынасы «Сөз түпсіз, өмір шексіз» деген мақал сөздің де, өмірдің де ауқымы кең, терең екенін білдіреді. Тура…
Есекке күміс ер жараспас.
Негізгі мағынасы «Есекке күміс ер жараспас» мақалы сыртқы сән мен жылтырдың бәріне бірдей үйлесе бермейтінін білдіреді…
Әдеп - ар жемісі,
Ұят - адамдық белгісі.
Ұят - адамдық белгісі.
Негізгі мағынасы Әдеп — адамның ішкі мәдениетінен, тәрбиесінен, көрген өнегесінен туатын қасиет. Ал ар — адамның…
Әр баланың қолында бір шақалақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әр баланың қолында бір кішкентай шақалақ, яғни әркім өзіне тиесілі…
Қонаң көже қол жуғанша,
Кеспе көже күн батқанша.
Тары көже таң атқанша,
Бидай көже ел жатқанша.
Кеспе көже күн батқанша.
Тары көже таң атқанша,
Бидай көже ел жатқанша.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда әртүрлі астың тез не баяу қорытылатыны астарлы түрде айтылған. Қонақ күту, ас пісіру…
Қайырсыз байдан қайнатқан су артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: пайдасы жоқ, қолы ашылмаған байдың байлығынан қарапайым болса да пайдалы…
Жақсыға жақсы жарасар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамға жақсы іс, жақсы сөз, жақсы мінез үйлесіп тұрады деген ой…
Діті барға діттеп бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің көкейінде белгілі бір мақсаты, талабы, ниеті болса, соған…
Үйіне ұры түскендей.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның немесе бір үйдің жағдайын тым ауыр, абыржулы, үрейлі күйде екенін бейнелейді…
Тілге шешен, іске мешел.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзге жүйрік, сөйлегенде орақ тілді, шешен адамды іс жүзінде әлсіз, әрекетке келгенде…
Күшті есіктен кірсе,
Төре түндіктен шығады.
Төре түндіктен шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күшті адам есіктен кірсе, төрде отырған төре түндіктен шығып кетеді…
Көп жүргеннің сирағы көрінер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп жүрген адамның аяғы, сирағы жұқарып, жүдеу тартады. Астарлы мағынасы…
Құмырсқаның тасқа басқаны Аллаға аян.
Негізгі мағынасы Құмырсқаның тасқа басқаны Аллаға аян — адамға сырт көзге ұсақ көрінетін, байқалмайтын істің бәрі де…
Ордалы құлан ақсағын білдірмес.
Негізгі мағынасы Ордалы құлан — көп, ұйымшыл, қуатты үйір деген ұғым. Мақалдың тура мағынасы: құлан үйірімен жүрсе…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.