Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Алтын базарында бағалы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын секілді қымбат зат базарда әрдайым өтімді, сұранысқа ие болады…
Бал тамған өтіріктен Қан тамған шындық артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал шындықтың қадірі өтіріктен әлдеқайда биік екенін білдіреді. Тура мағынасында «бал тамған…
Адал сөз айнымайды.
Негізгі мағынасы Адал сөз айнымайды дегеніміз — шын айтылған, ниеті таза сөз өз мәнін жоғалтпайды, бұрмаланбайды…
Ит жегенше иесі жесін.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің иелігіндегі нәрсе алдымен сол иесіне тиесілі болуы керек деген…
Шошқа өліп жатса да, «қорқ» етуін қоймас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бойына әбден сіңіп кеткен жаман мінез, әдет немесе табиғи болмыс оңайлықпен…
Тікен де гүлін қорғайды.
Негізгі мағынасы Тікен де гүлін қорғайды деген мақалдың тура мағынасы — гүлдің айналасындағы тікен оны сыртқы қауіптен…
Қыз қылығымен жағады.
Негізгі мағынасы «Қыз қылығымен жағады» деген мақал қыз баланың сұлулығы тек сырт келбетінде емес, оның мінез-құлқы…
Жақсы кісі мақтанса,
«Жаманнан қалдым» дер.
Жаман кісі мақтанса,
«Жақсының жағасынан алдым» дер.
«Жаманнан қалдым» дер.
Жаман кісі мақтанса,
«Жақсының жағасынан алдым» дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезі мен болмысын мақтан арқылы әшкерелейді. Жақсы кісі өзіне өзі тоқ, кішіпейіл…
Ақсұңңар «ұшармын» деп мақтанба,
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда құрулы тор бар.
Арғымақ «жүйрікпін» деп мақтанба,
Алдыңда қазулы ор бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды артық мақтаннан, өз күшіне тым сенуден сақтандырады. Қанша жүйрік, қанша мықты болсаң…
Көп аз қылған зорлығын айтады,
Аз көп көрген қорлығын айтады.
Аз көп көрген қорлығын айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің азға істеген зорлығы да, аздың көптен көрген қорлығы да сөз болып…
Мұрты өскендердің өздері кәпір,
Шашы өскендердің елі көпір.
Шашы өскендердің елі көпір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында адам сыртқы бейнесі өзгеріп, есейіп, бойы толысқанымен, соған сай мінезі…
Қыздың қызылы қашса,
Жігіттің қызығы басылады.
Жігіттің қызығы басылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз бен жігіттің жастық шағы, көркі мен көңіл көтерер шағы қатар өтетінін білдіреді. Тура…
Ақсақ түйенің аузына,
Жел айдаған қаңбақ түсер.
Жел айдаған қаңбақ түсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жүре алмай қалған ақсақ түйенің аузына жел айдаған қаңбақ келіп түседі…
Сақалын саудаға салды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында сақалды саудаға салу мүмкін емес екенін білдіреді. Ал астарлы мағынасы…
Ит семірсе, керіледі.
Надан семірсе, ерінеді.
Надан семірсе, ерінеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда тура мағынада иттің тояттап, семіргенде керіліп-созылатыны айтылады. Астарлы мағынасы…
Арға - мінәжат.
Негізгі мағынасы «Арға — мінәжат» деген сөз адамның ең биік өлшемі — ар-ұяты екенін білдіреді. Тура мағынасында мінәжат…
Тірі адамның ісі - үміт.
Негізгі мағынасы Тірі адам әрекетсіз отырмайды, ол әрдайым бір нәтижені күтеді, алға ұмтылады, жоспар құрады. Бұл…
Аш қадірін тоқ білмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тоқ адамның аштықтың ауырлығын толық сезіне алмайтынын білдіреді. Тура мағынасында, қарны…
Тұлпардың өз тұяғы өзіне ем.
Негізгі мағынасы Тұлпардың өз тұяғы өзіне ем деген мақал әр адамға, әр жанға ең алдымен өз табиғаты, өз мүмкіндігі, өз…
«Әрі жат!», «Бері жат!» - төсек тарлығы,
«Сенікі», «Менікі» - көңіл тарлығы.
«Сенікі», «Менікі» - көңіл тарлығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — төсек тар болса, адамдар бір-біріне «әрі жат», «бері жат» деп ығысады…
Алтын қайшы пішкенге жақсы,
Алтын қасық ішкенге жақсы.
Алтын қасық ішкенге жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр бұйымның да, әр істің де өз орнында бағалы екенін білдіреді. Қайшы — киім пішу, қию, тігу…
Кен байлығы жерде,
Сөз байлығы елде.
Сөз байлығы елде.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, кен-қазына жердің астында жатады, ал сөздің, шешендіктің, ойдың…
Ойы шолақтың сөзі олақ.
Негізгі мағынасы Ойы шолақ адамның сөзі де шолақ, яғни толық емес, ұшқары, жүйесіз болады. Бұл мақал сырттай әдемі…
Менмендік туған анаға да жақпас.
Негізгі мағынасы Менмендік — адамның өзін өзгеден артық санап, тәкаппарлық көрсетуі. Бұл мақал «менмен, өркөкірек адам…
Мың күн жанған шырақ бір күн сөнеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұзақ уақыт жанып тұрған шырақтың да бір күні сөніп қалатыны. Астарлы…
Әр сұлудың бір міні бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әр әдемі, мінсіз көрінетін адамның да бір кемшілігі болады деген ой…
Тілді ноқталасаң, басың сақталады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тілге ие болу, сөзді ойланып айту адамның өзіне қорған екенін білдіреді. Тура мағынасында…
«Мен», «мен» дей берме,
Меңдеп өлерсің.
Меңдеп өлерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз-өзін тым көтеріп, «мен» деп шектен тыс мақтана беруі жақсылыққа апармайтынын…
Сөз жаманы - сыбырлау.
Негізгі мағынасы Сөздің жаманы — сыбырлап сөйлеу, яғни анық айтпай, астарлап, біреуден біреуге құпия түрде жеткізу…
Сұрай келе жанындағы әйелің қарын бөле шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бір нәрсені қайта-қайта сұрап, қазбалай берсе, істің шын мәні ашылып, бұрын байқалмаған…
Жұмса жұмырығында, ашса алақанында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мейірімі мен жомарттығын білдіреді. «Жұмса жұмырығында» дегені — бір нәрсесін қысып…
Көзі көктің былшылдаған сөзі көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп сөйлеп, бірақ сөзі мәнсіз, дәлелсіз, бос болатын адамды меңзейді. Тура мағынасында «көзі…
Тәуекелдің көңілі тоқ.
Негізгі мағынасы Тәуекел еткен адам іштей бекем болады, себебі ол шешім қабылдап, әрекетке көшті. Бұл мақалдың тура…
Анығын айту - адалдық,
Ала сөйлеу - арамдық.
Ала сөйлеу - арамдық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал шындықты тура айту адамның адалдығын көрсететінін, ал сөзді бұрмалап, екіұшты сөйлеу…
Естіге екі сөз жетеді.
Негізгі мағынасы Есті адамға көп сөздің керегі жоқ: ол аз ғана ишарадан, қысқа ескертуден-ақ істің мәнін түсінеді…
Ар қиналмай, жан қиналмайды.
Негізгі мағынасы Ар қиналмай, жан қиналмайды деген мақал адамның ішкі ары таза, ұяты ояу болса, ол міндетті түрде…
Аңқаудың аузы ашық.
Негізгі мағынасы «Аңқаудың аузы ашық» деген мақал аңғал, сенгіш, ойланбай сөйлейтін адамның сырын білдіреді. Тура…
Кедейліктен кісі өлмейді,
Қиналады жан шіркін.
Қиналады жан шіркін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кедейлік адамның өмірін бірден тоқтатпайтынын, бірақ жанға ауыр салмақ түсіретінін…
Жастық шақ - ақ алмас,
Жоғалтқан таба алмас.
Жоғалтқан таба алмас.
Негізгі мағынасы Жастық шақ — адамның ең қайратты, ең жігерлі, ең мүмкіндікке толы кезеңі. Мақалдың тура мағынасы: ақ…
Өлім жөнінде көп айтса,
Тірінің берекесі қашады.
Тірінің берекесі қашады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды өлім жайын орынсыз, жиі қозғай беруден сақтандырады. Өлім туралы көп айта беру…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.