Көңілі көкте, басы жерде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Көңілі көкте, басы жерде» деген мақал адамның ойы аспанда жүріп, қиялы тым биікке самғап, ал шынайы жағдайы жердегі қарапайым тіршіліктен алыс еместігін білдіреді. Тура мағынасында басы жерде болғанмен, көңілі көкте — яғни жан дүниесі, арманы, ойы өте биік деген сөз. Астарлы мағынасы: адам кейде қолы жетпейтін нәрсені аңсап, өз мүмкіндігінен тыс арманға беріліп кетеді; не болмаса сырттай қарағанда жай адам болғанымен, ішкі дүниесі кең, талабы үлкен болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көк» — биіктік, арман, шексіз қиялдың белгісі. «Жер» — нақты өмір, тіршілік, шындық пен шектеудің нышаны. Көк пен жерді қарама-қарсы қою арқылы мақал адам табиғатындағы екі қабатты көрсетеді: бір жағында қиял, екінші жағында шындық. Бұл теңеу адамның ойы биік болса да, аяғы жерден ажырамауы керегін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал арманы көп, мақсаты асқақ, бірақ нақты ісі әлі басталмаған адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу бірден үлкен кәсіп ашқысы келіп, бірақ ең қарапайым жоспар да құрмаса, «көңілі көкте, басы жерде» деуге болады. Мақал адамға арманмен бірге есеп, еңбек, төзім де керек екенін ескертеді.