Көл азса, сазаны кетіп, табаны қалады.
Ел азса, жақсысы кетіп, жаманы қалады.
«Көл азса, сазаны кетіп, табаны қалады. Ел азса, жақсысы кет…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: көлдің суы тартылып, бұзылса, ондағы бағалы балық — сазан азайып, түбінде табан ғана қалады. Астарлы мағынасы: ел ішінің берекесі кетсе, жақсы, парасатты, елге тірек болатын адамдар шеттеп, ал орынсыз мінезді, пайдасыз жандар көбейеді. Яғни қоғамның сапасы оның ішіндегі ізгі, адал, білімді адамдармен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көл» — ел мен ортаның бейнесі, ал «азу» — бұзылу, құнсыздану. «Сазан» — бағалы, сүйкімді, қажет қасиетті адамдарды білдіреді. «Табан» — көп те болса, қадірі төмен, қарапайым нәрсенің символы. Осы арқылы мақал қоғамдағы жақсы мен жаманның айырмасын табиғат көрінісімен салыстырып, өте әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ұйымға, мектепке, ауылға не мемлекетке де қатысты айтылады. Мысалы, бір мекемеде әділ басшы кетіп, оның орнына тәртіпсіздік пен жағымпаздық күшейсе, тәжірибелі мамандар жұмыстан шығып, сапасы төмен адамдар қалуы мүмкін. Сонда жұрт осы мақалмен жағдайдың нашарлағанын дәл сипаттайды.
El azsa, jaqsysy ketip, jamany qalady.