Жаманның ақылы көзінде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жаманның ақылы көзінде» деген мақал адамның ішкі парасаты төмен болса, ол көбіне тек сыртқы көрініске, жылтыр дүниеге, көзбен көргенге ғана сенетінін білдіреді. Мұнда «ақыл» терең ой, сарап, байып деген мағынада айтылып тұр. Яғни мұндай адам істің мәнін, салдарын, шын пайдасын таразыламайды; көргеніне қызығып, сыртқы әсерге еріп кетеді. Астарлы мағынасы — ақылы әлсіз жан көргенін ғана шындық деп қабылдап, алдануға, қате шешімге жиі ұрынады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көз» — тек көру мүшесі емес, сыртқы дүниеге құмарлықтың белгісі. Көзбен бағалау — үстірт ойлаудың символы. Ал «ақыл» сөзі адамның ішкі өлшемін, дұрыс пен бұрысты ажырату қабілетін танытады. Демек, мақалда көз бен ақыл қарама-қарсы қойылып, терең ойы жоқ адамның бар назарын сыртқы жылтыраққа аударуы әшкереленеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Әсіресе әлеуметтік желідегі сән-салтанатқа, қымбат затқа, жалған беделге тез елігетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу тек жарнамасына қызығып, сапасын тексермей қымбат телефон сатып алады да, кейін көңілі қалады. Мұндайда «жаманның ақылы көзінде» деп ескерту айту орынды. Бұл сөз адамды сыртқы көрініске емес, мәні мен пайдасына қарауға шақырады.