Жаманнан қарыз алсаң,
Тар жерде жаныңды қысар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман, сенімсіз адамнан қарыз алудың зиянын ескертеді. Тура мағынасында, ондай адам берген қарызын дер кезінде талап етіп, қысым көрсетуі мүмкін. Астарлы мағынасында, мінезі нашар, пиғылы бұзық кісімен араласу адамның тыныштығын бұзады, абыройына да, көңіл күйіне де салмақ түсіреді. Қарыздың өзі тарлық кезде адамды қинайды, ал жаман адамның қарызы оны екі есе ауырлатады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаман» сөзі тек мінезсіз адамды емес, сенімсіз, сараң, есепшіл жанды білдіреді. «Қарыз» — тек ақша емес, біреуге тәуелді болу, міндет арқалау белгісі. Ал «тар жерде жаныңды қысар» деген тіркес қиын шақта еркіндігің шектеліп, қысымға түсуіңді бейнелейді. Яғни, жаман адаммен жасалған мәміле адамды тар қапасқа кіргізгендей күйге түсіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды ақша қарызға берерде не аларда адам таңдаудың маңызын айту үшін қолданады. Мысалы, біреуге жиі уәде беріп, бірақ қайтармайтын таныстан қарыз алсаң, кейін ол кісі сені мазалап, сенімсіздік пен ыңғайсыздық туғызуы мүмкін. Сондықтан қарым-қатынаста да, қаржыда да абай болған дұрыс.
Tar jerde janyńdy qysar.