Жаманның жақсысы өлсе,
Адам бармайды,
Жақсының жаманы өлсе,
Бармаған адам қалмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман адамның жақсысы дүниеден өтсе, оған көп адам көңіл айтуға бармайды; ал жақсы адамның жаманы өлсе, оны жоқтауға, көңіл айтуға жұрттың бәрі барады. Астарлы мағынасы — адамның қоғамдағы қадірі оның мінезіне, ісіне, адамгершілігіне байланысты. Жақсы адам елге жақсылық істеп, сый-құрметке ие болады, сондықтан оның қайғысына көпшілік ортақтасады. Ал жаман адамның аты жақсы болмаса, тірісінде де, өлгенінде де елеусіз қалады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "жақсы" мен "жаман" — жеке адамның мінез-құлқын көрсететін екі қарама-қарсы образ. "Өлу" мұнда тек қаза емес, адамның артында қалатын беделін де білдіреді. "Бармайды" және "бармаған адам қалмайды" деген тіркестер жұрттың ортақ бағасын танытады: жақсы адамға деген құрмет өзінен-өзі көпшілікті жинайды, ал жаманның қадірсіздігі жалғыз қалдырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды адамгершілік пен бедел туралы айтқанда қолданамыз. Мысалы, жұмыста әділ басшы қызметкерлеріне үнемі көмектесіп, сыйластық көрсетсе, бір күні ол қайтыс болғанда не ауыр хәлге түскенде әріптестері түгел көңіл айтуға барады. Бұл — адамның шынайы бағасын оның өмірдегі жақсы ісі анықтайтынын көрсетеді.
Adam barmaıdy,
Jaqsynyń jamany ólse,
Barmaǵan adam qalmaıdy.