Жаман кісі кекшіл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жаман кісі кекшіл дегені — мінезі нашар, ішіне кек сақтайтын адам болған істі ұмыта алмайды, қайта-қайта өш алуды ойлайды деген сөз. Мұнда тура мағынада кек ұстайтын адам айтылса, астарлы мағынада жүрегінде кешірім жоқ, өкпе-ренішті көбейтетін, сол арқылы өзіне де, айналасына да зиян келтіретін кісі меңзеледі. Қазақ түсінігінде жамандықтың белгісі — ашуға еріп, өкпе қуалап жүру.
Образдар мен теңеулер
Бұл мақалда көркем теңеу аз, бірақ «кекшіл» сөзі арқылы адамның ішкі дүниесі дәл сипатталады. Кек — іште қатып қалған у сияқты. Ол адамды ауырлатады, ақылын тұмандандырады. Сондықтан мақал жаман кісінің сыртқы ісінен бұрын, жүрек тазалығының маңызды екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ренішті ұзақ сақтап, жұмыс орнында не отбасында бітпейтін дау шығаратын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, әріптесімен бір рет сөзге келіп қалған адам кейін де соны қайта-қайта қоздатып, ортақ істі қиындатса, оны «жаман кісі кекшіл» деп сипаттауға болады. Мұндайда кешіре білу, сабыр сақтау және арадағы өкпені үлкейтпеу керек екенін ескертеді.