Жаман көзден, жаман сөзден сақтан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды теріс ниеттен, қызғаныштан, көреалмаушылықтан және ауыр сөзден сақ болуға шақырады. Тура мағынада «жаман көз» — сұқ көз, күншіл назар; «жаман сөз» — тілмен тигізетін, өкпелететін, жамандайтын сөз. Астарлы мағынасы — адамның көңілін құлататын, беделін түсіретін, ісіне кедергі келтіретін теріс ықпалдан аулақ жүру керек деген ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көз» мен «сөз» жай ғана мүшелер емес, адамның ішкі пиғылы мен сыртқа шыққан мінезін бейнелейді. «Жаман көз» — іштарлықтың, қызғаныштың белгісі. «Жаман сөз» — тілдің жарақаттайтын күшін көрсетеді. Қазақ танымында көздің де, сөздің де қуаты бар деп түсінілген, сондықтан екеуі де сақтықты қажет етеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік ортада, жұмыс ұжымында, тіпті әлеуметтік желіде де өзекті. Біреудің жетістігін көре алмай сырттай сынау, ғайбат айту, ауыр сөзбен ренжіту — осы мақал ескерткен мінездер. Мысалы, әріптесінің табысын көріп қызғанып, оны көптің алдында кемсіту орнына, адам сабыр сақтап, жақсы тілектес болғаны жөн."