Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
794.8K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Біткен іске сыншы көп,
Піскен асқа жеуші көп.
Піскен асқа жеуші көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: дайын болған іске қараушы да, бағалаушы да көп болады; ал дайын асты же...
Сөзің - өзің.
**Негізгі мағынасы** «Сөзің - өзің» деген мақал адамның айтқан сөзі оның мінезін, ой-өрісін, тәрбиесін және ішкі болмыс...
Ырыс баққан дау бақпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ырысқа, береке мен несібеге ұмтылған адам дау-дамайға, жанжалға бармай...
Орынды мысқыл оқтан да өткір.
**Негізгі мағынасы** Орынды мысқыл — дәл жерінде, ойланып айтылған әжуа мен кекесін. Мақалдың тура мағынасы бойынша, мұн...
Сақтансаң сақтаймын деген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам сақ жүрсе, қауіптен аман болатынын білдіреді. Астарлы мағынасы —...
Көрпеңе қарай көсіл.
**Негізгі мағынасы** «Көрпеңе қарай көсіл» деген мақал адамға шамасы мен мүмкіндігін білуге, соған сай әрекет етуге кең...
Басқа түссе басбақшыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына іс түскенде ғана оның шын мінезі, сабыры мен төзімі білінетінін айтады. Ту...
Адамның үш қасиеті:
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы ең қымбат үш қасиетті атайды. Қайтпас қайрат — қиындыққа мойымай, бастаған...
Басынан Күн, аяғынан Ай туған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды аса көрікті, айрықша ажарлы, нұрлы етіп сипаттайды. Тура мағынасында басынан күн,...
Ойнамасаң ойын бақ,
Қойшыбайдың қойын бақ!
Қойшыбайдың қойын бақ!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ойнамай, сергек те белсенді жүрсең, бір істің көзін табасың деген ишар...
Ақыл - дария, алсаң да таусылмайды.
Жер - қазына, қазсаң да таусылмайды.
Жер - қазына, қазсаң да таусылмайды.
**Негізгі мағынасы** Ақыл да, жер де — сарқылмас байлық. Ақылдың шегі жоқ: оны қанша қолдансаң да, қанша үйренсең де аза...
Қыз-мұңлық.
**Негізгі мағынасы** «Қыз-мұңлық» деген сөз тіркесі қыз баланың нәзік, сезімтал, арманшыл болмысын аңғартады. Мұнда тур...
Болымсыздан өнер шықпас,
Көңілсізден күлкі шықпас.
Көңілсізден күлкі шықпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйі мен талпынысы болмай, жақсы нәтиже де шықпайтынын білдіреді. «Болымсыз...
Әкенің баласы болма,
Адамның баласы бол.
Адамның баласы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тек өз әкесінің ғана қамын ойлайтын тар шеңберде қалмай, бүкіл жұртқа ортақ, әділ...
Мешкей семірмейді, ұры байымайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашкөздік пен арамдықтың түбі жақсылыққа жеткізбейтінін айтады. Тура мағынасында көп жейті...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.