Жақсы - орынға, жаман - асқа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жақсы адам өз орнын табады, өзіне лайық беделге, сый-құрметке ие болады. Ал жаман адам көбіне ас-ішім, жеке пайда, күнделікті тіршілік қамымен ғана шектеледі. Мұнда тура мағынада «орын» мен «ас» салыстырылғанымен, астарында адамның қасиеті, мақсаты, деңгейі мен өмірлік мұраты айтылып тұр. Яғни жақсының ойы биік, ісі салмақты; жаманның ойы тар, пиғылы төмен деген түсінік бар.
Образдар мен теңеулер
«Орын» — құрмет, мәртебе, лайықты орын, ел ішіндегі беделдің белгісі. Бұл жақсы адамның қоғамда қадірі бар екенін білдіреді. «Ас» — тек тамақ емес, нәпсі мен тұрмыстық қамның символы. Жаман адам рухани биіктікке ұмтылмай, тек қарынның қамын күйттейді деген ишара жасалады. Осы арқылы мақал адам мінезін екі түрлі бейнеде салыстырып, ойландырады.
Қазіргі өмірде
Бүгін де бұл мақал қызметте, оқуда, қоғамдық ортада өзін дұрыс ұстайтын адам мен тек жеке басының пайдасын ойлайтын адамды салыстырғанда айтылады. Мысалы, біреуі ұжымға жауапкершілікпен қарап, бедел жинаса, екіншісі тек тегін пайда іздеп жүрсе, жұрт «Жақсы - орынға, жаман - асқа» деп бағалайды.