Жақсыны халық мақтар,
Жаманды халық даттар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамды ел мақтап, қадірлейді, ал жаман адамды жұрт даттап, сөкеді. Астарлы мағынасы — адамның шын бағасын жеке біреу емес, халықтың ортақ пікірі мен өмірлік тәжірибесі анықтайды. Жақсының ісі көпке пайда әкеліп, аты жақсы сөзбен тарайды; жаманның қылығы елге зиян тигізіп, беделін түсіреді. Сондықтан адам өз мінезін, ісін, сөзі мен әрекетін халық алдында жауапкершілікпен ұстауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «халық» — әділ таразы қызметін атқаратын кең қауымның бейнесі. «Мақтау» — құр мақтау емес, лайықты құрмет пен алғыс. «Даттау» — айыптау, сөгу, теріс баға беру. Бұл жерде жақсы мен жаман екі қарама-қарсы тұлға ретінде алынған. Сол арқылы халықтың сүзгісінен өтпейтін мінездің ұзаққа бармайтыны аңғарылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік ортада да, жұмыста да, оқу орнында да өзекті. Мысалы, бір адам әріптестеріне үнемі көмектесіп, уәдесінде тұрса, оны жұрт сыйлап, жақсы атайды. Ал өз пайдасын ғана ойлап, өзгеге зиян келтірсе, беделі төмендейді. Бұл мақал адамды адал, әділ, пайдалы болуға үндейді.
Jamandy halyq dattar.