Жақсы текшіл, жаман кекшіл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жақсы адам өкпе-ренішті ұзақ сақтамайды, кешірімге бейім келеді, ал жаман адам болса, кішкентай реніштің өзін ішіне жинап, өш сақтауға ұмтылады. Бұл мақал адам мінезінің екі түрлі болмысын салыстырады: жақсылықтың белгісі — кеңдік пен сабыр, жамандықтың белгісі — кекшілдік пен тар көңіл. Тура мағынасында да, астарлы мағынасында да бұл сөз адамды ашу мен өкпеге емес, кешірім мен түсіністікке шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "текшіл" сөзі — тез ұмытатын, өкпені көп ұстамайтын, көңілі таза адамды меңзейді. Ал "кекшіл" — кегін қуалап, бұрынғы ренішті қайта-қайта еске алып жүретін адам. Осы екі сөз арқылы халық адамның ішкі мәдениетін, мінездің салмағын өте ықшам түрде көрсеткен. Яғни жақсы адамның жүрегі жұмсақ, жаман адамның жүрегі тар деген ой берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі өмірде ұжымда, отбасында, достықта өте орынды айтылады. Мысалы, жұмыс орнында әріптесің бір сөзбен ренжітіп қалса, оны жылдар бойы есіңе алып жүрудің орнына, түсінісіп, кешіре білсең — мақалдың мәні орындалады. Кешірім бар жерде қарым-қатынас сақталады, ал кек сақталған жерде сыйластық бұзылады.