Жақсының үйі түссе, күйі түседі,
Жаманның үйі түссе, бүйі түседі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның мінезін салыстырып тұр. Жақсы кісі біреудің үйіне кірсе, артық салмақ салмайды, кісілікпен, ұятпен, сыймен отырады. Сондықтан оның келгені үй иесіне ауырлық емес, қайта абырой әкеледі. Ал жаман адам келген жерде тәртіп бұзып, сөзге келіп, ыңғайсыздық туғызады, яғни үйдің берекесін қашырады. Мұндағы «күйі түседі» — жақсы адамның өз орнын біліп, ізет сақтауы; «бүйі түседі» — жаманның жиіркенішті, ауыр әсері.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үй» — тек баспана емес, адамның ортасы, сыйластық өлшемі. «Түсу» сөзі қонақ болып кіруді білдіреді. Ал «күйі» мен «бүйі» дыбыстық жағынан да қарсы қойылған: бірі жағымды, біреуі жиіркенішті бейне береді. «Бүйі» — улы, үрей тудыратын жәндік, сондықтан жаман адамның кесірлі мінезін дәл елестетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қонаққа барғанда да, жұмыс орнында да, жалпы адамдармен қарым-қатынаста қолдануға болады. Мысалы, біреу кеңсеге кіргенде бәрімен сыпайы сөйлесіп, тәртіп сақтаса, оны жұрт жақсы қабылдайды; ал дөрекі, даурықпа адам кірсе, бәрінің көңілі түседі. Сол себепті бұл мақал адамды мәдениетті, ізетті болуға шақырады.
Jamannyń úıi tússe, búıi túsedi.