Жалақ кісі тілінен жазар,
Таз кісі қолынан жазар.
«Жалақ кісі тілінен жазар, Таз кісі қолынан жазар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдағы «жазар» — жазым болар, зардап шегер деген мағынада. Мақалдың тура мағынасы: жалақ адам тілінің кесірінен, ал таз адам қолының кесірінен зардап шегеді. Таз басын қаси берсе, жарасы жазылмай, керісінше ушығады; жалақ, яғни тілін тыя алмайтын, ауызы жеңіл, сөз тасып, өзгенің ісіне сұғына беретін адам да өз тілінен пәлеге қалады. Астарлы мағынасы — әр адамның өз осал тұсы, жаман әдеті бар, оның басына түсетін бәле көбіне сол тұстан келеді. Өз кемшілігін біліп, оны тежей алған адам ғана зияннан аман болады.
Образдар мен теңеулер
«Тіл» мен «қол» — адамның ең белсенді мүшелері, олардың қимылы көбіне еріксіз, әдетпен болады. «Жалақ» — тілін жалаңдатып, ауызына келгенін айта беретін адамның бейнесі; «таз» — басы қышыған сайын қасып, жарасын жаңартып алатын адам. Екі суреттің түйіні бір: адамды көбіне сырттағы жау емес, өз әдеті жаралайды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал өз әдетінің құрбаны болған адамға айтылады. Мысалы, ойланбай әлеуметтік желіге жаза беретін адам бір сөзімен жұмысынан айырылып қалуы мүмкін. Ал ашуланғанда қолын сермеп, затты сындыратын адам кейін соның шығынын өзі өтейді. Мақал өз осал тұсыңды біліп, оны ерте тежеуді үйретеді.
Taz kisi qolynan jazar.