Жақсы өз басынан көреді,
Жаман жолдасынан көреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мінезі мен жауапкершілігін салыстырады. Жақсы адам басына түскен істің себебін алдымен өзінен іздейді, яғни қателігін мойындап, өзін түзетуге тырысады. Ал жаман адам өз кінәсін жасырып, сылтауды өзгеден, әсіресе жолдасынан іздейді. Астарлы мағынасы — адам өз ісіне өзі жауап беруі керек, кінәні басқаға арта салу дұрыс емес.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жақсы» мен «жаман» — екі түрлі мінездің жинақталған бейнесі. «Өз басынан көреді» деген тіркес адамның ішкі сабырын, ар-ожданын, өзін-өзі сынай білуін білдіреді. Ал «жолдасынан көреді» дегені — жауапкершіліктен қашып, айыпты айналадан іздейтін пендешілік мінезді көрсетеді. Жолдас бейнесі мұнда шын достықты емес, сылтаудың объектісін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал оқуда, жұмыста, отбасында өте өзекті. Мысалы, қызметкер қателік жіберсе, жақсы адам оны мойындап, себебін өзі талдайды; ал әлсіз адам «әріптесім дұрыс айтпады» деп кінәні сыртқа ысырады. Сондықтан бұл нақыл әр адамды адалдыққа, өзін түзетуге және жауапкершілік алуға шақырады.
Jaman joldasynan kóredi.