Жалған ісі ақыретке кетпейді.

Негізгі мағынасы

Мақалдағы «жалған» — «өтірік» мағынасынан бұрын «бұл дүние, өткінші өмір» деген көне ұғым («жалған дүние»). Тура мағынасы: бұл дүниенің ісі о дүниеге кетпейді, яғни адамның осы өмірде істегенінің есебі осы өмірдің өзінде қайтады. Жақсылық та, жамандық та ақыретті күтпей, көзі тірісінде алдынан шығады. Мақалды «жалған іс» деп, өтірік-алдау туралы оқысақ та, ой үндес: алдау о дүниеге дейін жасырын қалмай, бұл дүниеде-ақ ашылады. Астарлы мағынасы — адам ісінің салдарынан қашып құтыла алмайды, сондықтан әр әрекетін ойланып жасағаны жөн.

Образдар мен теңеулер

«Жалған» мен «ақырет» — қазақ дүниетанымындағы екі дүние: өткінші бұл өмір және мәңгілік о дүние. Мақал оларды қарама-қарсы қойып, бұл дүниенің есебі өз ішінде жабылатынын көрсетеді. Бұл ой «Не ексең, соны орарсың» деген мақалмен үндес: егілген дән сол жерде өнеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақал адамның ісі ерте ме, кеш пе өзіне қайтатынын еске салады. Мысалы, серіктесін алдап пайда тапқан кәсіпкердің ісі әшкере болып, кейін ешкім онымен келісім жасағысы келмейді. Ал адал жұмыс істеген адамның абыройы жылдар бойы оған қызмет етеді.