Хан сыртынан жұдырық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Хан сыртынан жұдырық» деген мақалдың тура мағынасы — ханға қарсы ашық шықпай, сыртынан ғана жұдырық түю. Астарлы мағынасы — өзінен күші басым, беделі жоғары адамға бетпе-бет қарсы келмей, жасырын түрде сөз айту, іштей наразылық білдіру. Бұл мақалда әлсіздің ашуын сыртқа шығара алмауы, бірақ ішкі қарсылығы сезілетіні аңғарылады. Сонымен бірге ол орынсыз жасқаншақтықты да, ашуды жасырын сақтауды да меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — билік, бедел, үстемдік иесі. Ал «жұдырық» — қарсылық, наразылық, ашық айқас белгісі. «Сыртынан жұдырық түю» тіркесі батыл күрес емес, іште тұнған ашудың ишарасын білдіреді. Яғни халық біреудің қолы жетпес, сөзі өтімді адамға ашық айта алмай, тек сырттай ренжитін жағдайды осылай бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал лауазымды адамға, бастыққа не беделді тұлғаға ашық пікір айта алмай, артынан сөз қылу жағдайына қолданылады. Мысалы, қызметкерлер басшысының әділетсіз шешімін жиналыста тікелей айтпай, кейін сырттай сынап отырса, «хан сыртынан жұдырық» деуге болады. Бұл — батылдықтың жетіспеуі мен жасырын наразылықтың көрінісі.