Ханды кім сөкпейді?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ханды кім сөкпейді?» деген мақалдың тура мағынасы — хан деген ел басқаратын биік тұлғаны кімнің болса да сынап, мінемек болатынын сұрағандай айтады. Астарлы мағынасы — билігі бар адамға жұрттың өкпе-реніші, сыны көбірек болады; өйткені оның ісі көпшілікке тікелей әсер етеді. Бұл сөз басшының жауапкершілігі ауыр екенін, әділдікпен, сабырмен, ақылмен әрекет ету керегін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — жай ғана патша емес, ел тізгінін ұстаған басшының бейнесі. «Сөгу» — ашық сынау, мін тағу дегенді білдіреді. Осы образ арқылы халық билігі бар адамның әр ісі жұрт назарында болатынын, оның жақсысы да, жаманы да тез таралатынын меңзейді. Мақалдың астарында «биікке шыққанның сыны да биік» деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды басшы, директор, әкім немесе жауапты маман туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, мектеп директорының шешімі көп ата-анаға ұнамаса, жұрт оны сынайды. Сондай кезде «Ханды кім сөкпейді?» деп, билік иесінің сынға төзімді болуы керек екенін білдіреді.