Хан екі айтса, қадірі кетеді,
Қараша екі айтса, ары кетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал билік иесі мен қарапайым адамның сөзі бірдей таразыға түспейтінін аңғартады. Хан, төре сияқты елге сөзі өтетін адам бір істі екі рет қайталаса, оның беделі түсіп, қадірі кемиді. Өйткені ел басшыдан нықтық, шешім, бір ауыз сөз күтеді. Ал қараша адам екі рет айтып, қайта-қайта дәлелдесе, оның ар-намысы, сөзіне деген сенім әлсірейді. Демек, әр адам сөзін орнымен айтып, бір ауызды, салмақты болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — тек тарихи тұлға емес, ел басқарған, сөзі өтімді, жауапты адам бейнесі. «Қараша» — қарапайым халық өкілі, күнделікті тіршіліктегі адам. «Қадірі кетеді» дегені — беделдің түсуі, ал «ары кетеді» — адамның абыройы мен намысына сызат түсуі. Яғни, сөздің жиі қайталануы кейде әлсіздік, сенімсіздік ретінде қабылданады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал жұмыста, отбасында, қоғамда сөздің салмағын ұқтырады. Мысалы, басшы бір тапсырманы қайта-қайта өзгерте берсе, қызметкерлер оның шешіміне сенбей қалады. Сондықтан ойды нақты айтып, уәдеде тұру — абыройдың негізі.
Qarasha eki aıtsa, ary ketedi.