Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
275
Орташа
Сұрыптау:
Алтын ерің атқа тисе,
Алтынын ал да, отқа жақ.
Алтынын ал да, отқа жақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер алтыннан жасалған ер атқа жарамаса, оны сол күйі ұстап отырмай, қ...
Қайраңы жоқ көлден без,
Қайырымы жоқ ерден без.
Қайырымы жоқ ерден без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға пайдасы да, қолдауы да жоқ жаннан, сондай-ақ берекесі жоқ ортаның өзінен аулақ бол...
Ас ішсең, аяғыңды жина.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ас ішкен кезде аяқ-қолыңды жинап, әдеп сақтап отыру. Астарлы мағынасы...
Ерлік керсеткенге оқ та дарымас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерлік пен батылдықтың қадірін айтады. Тура мағынада, оқ тиген адамға зиян келеді, ал аста...
Жолы болар жігіттің,
Желі оңынан тұрады.
Желі оңынан тұрады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сәті түсіп, ісі оңынан жүретін жігіттің жолы да, тірлігі де ыңғайлы болатынын білдіреді....
Тілдің қадірін білмеген
Кімнің қадірін білмек.
Кімнің қадірін білмек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілдің, сөздің қадірін түсінбеген адам басқа біреудің де қадірін толық бағалай алмайтыны...
Жомарт бергенін айтпас,
Ер айтқанынан қайтпас.
Ер айтқанынан қайтпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жомарт адам жасаған жақсылығын міндет қылмайтынын, оны бетке басып айтпайтынын білдіреді....
Жігітінде жігіт болмаған -
Өмір есесінен құр қалған.
Өмір есесінен құр қалған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жігіт жас кезінде нағыз жігітке тән қасиет көрсетпесе, кейін өмірдің қы...
Жеті өліп жерге түспейді,
Жерге түссе де, ерге түспейді.
Жерге түссе де, ерге түспейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жеті рет өлген адам жерге де түспейді, яғни онсыз да өмір сүруі мүмкін...
Жақсы жігіт
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда жақсы жігіттің ерекшелігі — ашуға берілмей, ақылға салып әрекет етуі айтылған. Ол істі...
Кісінеген айғырдың үйірін көр,
Кісімсіген жігіттің үйін көр.
Кісімсіген жігіттің үйін көр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда адамның сыртқы даңғазасы мен шын қадірі салыстырылады. Айғыр кісінесе, оның үйірі бар е...
Есіктен орын тапсаң, төрге озба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз орнын білу, шама-шарқын тану, әдептен аспау керегін ескертеді. Тура мағынасында...
Момын - жаманның інісі.
**Негізгі мағынасы** «Момын - жаманның інісі» деген мақал сырттай жуас, үндемес адам кейде жамандыққа тез еріп кетуі мү...
Қарға баласы боқ шоқыр,
Молда баласы оқу оқыр.
Молда баласы оқу оқыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әркім өз ортасына, көрген тәрбиесіне тартады деген ойды білдіреді. Қарғаның баласы табиға...
Иесіне керек болса, көршісі өкпелемейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер бір нәрсе не іс иесіне шын керек болса, көршісі оны ренжімей бере...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.